girniy.ru 1

4. Бмтихан тақырыптарының тізімі


Пән: «Биотехнологиялық өндірістің микробиологиялық негізі»


  1. Биотехнология
    объектілері. Өндірісте бағалы микроорганизмдер - бактериялар, актиномицеттер, ашытқылар, зең саңырауқұлақтары, микробалдырлар.

  2. Микроорганизмдердің өндірістік штаммдарын сақтау. Микроорганизмдердің өндірістік штаммдарын фагтармен зақымданудан қорғау және ұзақ сақтау тәсілдері.

  1. Микроорганизмдерді дақылдау. Олардың өсуі мен дақылдануының заңдылықтары. Микроорганизм дақылдану процесстерінің оптимизациясы.

  2. Микроорганизм
    метаболизімінің ерекшеліктері. Прокариоттардың энергетикалық метаболизмінің ерекшеліктері. Хемоорганотрофтар жэне хемолитотрофтар көмегімен энергетикалық мәселелерді шешу жолдары. Бактериалдық фотосинтездің ерекшеліктері.

  3. Биотехнологиялық және микробиологиялық өндірісті бақылау. Биотехнологиялық өндірістің микроб-ластағыштары және олармен күресу. Өндірістерді санитарлы-микробиологиялық және өндірістік бақылау.

  4. Микробты синтез кәсіпорындарының қызметі. Қазіргі замангы биотехнологиялық өндіріс өнімдерінің биоқауіпсіздік мэселелері.

  5. Патогенді микроорганизмдер және тағамдық уланулар. Тағамдық арулардың профилактикасы.

  6. Ашыту өндірісінің микробиологиялық негіздері. Спирт өндірісі. Этил спирті, ацетон, бутанол өндірісінде қолданатын микроорганизмдер.

  7. Сыра өндіру. Сыра қайнату. Ашып жатқан жас сырада өтетін микробиологиялық процесстер.

  8. Өсімдік шикізатын микробты қайта өңдеу. Шарап өндірісу. Шарап өндірісіндегі микробиологиялық процестер.

  9. Тағам өндірісінің микробиологиялық негіздері. Сүт өнімдерін алу. Сүт өндірісіндегі өнімдер түрлері. Сүт өндірісінде қолданылатын микрооранизмдер сипаттамасы.
  10. Етті микробиологиялық қайта өңдеу. Шикі ысталган жэне шикі қапталган шұжықтардың микрофлорасы. Ферменттелген шұжықтарды жасау технологиясы.


  11. Нан өндірісі. Ақ және қарабидай ұнынан жасалынган қамырдың микрофлорасы. Қамырдағы микроорганизм тіршілігін стимуляциялау.

14. Белоктық препарараттардың өндірісі. Ашытқылардан белок
алу. Фототрофты микроорганизмдерден белок алу.

15. Биологиялық белсеңді қоспаларды алу (БАҚ).
Нутрицевтиктер, парафармацевтиктер, пребиотиктер, олардың
функционалдық рөлі. БАҚ классификациясы.

  1. Ферменттер өндірісі. Микроорганизмдер - ферментті препараттардың продуценттері жэне олардың өндірісі.




  1. Органикалық қышқылдардың өндірісі. Микроорганизмдер -сүт, сірке, лимон, алма, итакон жэне басқа да органикалық қышқылдардың продуценттері. Өндіріс эффективтілігін жоғарлату бағыты.

  2. Амин қышқылдар өндірісі. Микроорганизмдер -аминқышқылдардың продуценттері. Микроб синтезінің артықшылықтары. Дақылдану жағдайының оптимизациясы.

  3. Дәрілік препараттарды алу. Дәрілік, профилактикалық және диагностикалық препараттар. Антибиотиктер және олардың продуценттері.

Антибиотикорезистенттілік және оны жою жолдары. Дәрілік препараттардың иммунобиотехнологиясы

  1. Витаминдерді алу. Витаминдік препараттар. Микроорганизмдер- дәрумен продуценттері. Дәрумен биосинтезі және алу өндірісі.

  2. Пробиотиктерді алу. Пробиотикалық микроорганизм штаммдарын іріктеп алудағы талаптар мен қасиеттер. Пробиотиктарды алу биотехнологиясы.

  3. Биоэнергеника. Биометаногез. Спирттерді алу. Сутегін алу.

  4. Инженернлік энзимология. Иммобилизденген ферменттер. Иммобилизденген ферменттерді биотехнологияда қолдану..

«Биотехнологияның молекулалық генетикалық негіздері» пәні

1. Хромосомалық инженерия және биотехнология тәсілдерін

селекциялық процесте жетілдіру және тездету.


Клетка мен ұлпа дақылдарын қолдану. Андрогенез негізіндегі гаплоидты технология. Өсімдіктер селекциясындағы тозаң дақылдарымен хромосомалық инженерия әдістерінің сәйкес келуі.

2. Жұмсақ бидайдың геномдық құрамы. Жұмсақ бидайдың
геномдық қ
ұрамын талдау.

Жұмсақ бидай және оған туыс злактардың генетикалық құрылымы. Хромосомалық бастапқы нөмірленуі және оған сәйкес геномдарға қатыстылығы.


  1. Жұмсақ бидайдың анеуплоидты линиясын шығару тәсілдері мен нуллисомиктер және моносомиктер сериясын генетикалық талдауға қолдану. Міндеттері, Чайниз Спринг сортының моносомалық линиялары негізінде жаңа моносомды серияларды шығару бойынша жүмыстардың әдістері мен жағдайы. Жұмсақ бидайдың моносомды, дисомды және эуплоидты өсімдіктеріне салыстырмалы кариологиялық талдау.

  2. Будандастыруға қажетті алғашқы материал алу үшін химиялық және радиациялық мутагенезді қолдану.

Бидай мутанттарының цитогенетикалық талдау әдістері. Хромосомаішілік және хромосомааралық мутациялардың түрлері: гетерозиготалық транслокация, инверсия және дупликация, гетероморфты биваленттер және олардың әсері.


5. Бидайдың кейбір белгілеріне генетикалық бақылау.

Әртүрлі геномдардың гомеологиялық және гомологиялық хромосомалары арасындағы коньюгация механизмі. Мейоздың бұзылуы, гомеологиялық хромосомалардың коньюгациясы.

6. Бидайдың қүнды белгілерін анықтайтын гендерді хромосомада
орналастыру үшін моносомды талдау.
Ғ2 популяциясындағы гендердің
локализациясы. «Критикалық» хромосомаларын анықтау үшін статистикалық
талдау.

7. Жұмсақ бидай сортынан басқа бидай сортына немесе түріне
хромосомаларды ауыстыру кезіндегі тозаң культурасының

ерекшеліктері мен хромосомалық инженерия, андроклинді технология.


Селекциялық процесті арзандатумен жылдамтату үшін invitro тозаңдары дақылдарымен хромосомалық инженерияны қолданудың тиімділігі.


  1. Морфологиялық маркерленген моносомды жэне изогенді линия шығару. Анеуплоидия және бөтен генетикалық өзгергіштіктің енуі. Рецепиентті сортқа бидайдың морфологиялық маркерленген белгілерін іздеу және таңдау.

  2. Хромосомалық инженерия мен биотехнология әдістерін біріктіріп қолдану тәсілі. Клетка және ұлпа дақылдарынының қолданылуы. Каллуссогенез, морфогенез. Андрогенез негізіндегі гаплоидты технология.

10. Жұмсақ бидайдағы хромосомалардың сортаралық алмасуы.
Хромосомалары ауысқан линиялар шығару тәсілдерімен таныстыру
сызбанұсқасы. Анеуплойдтардың үш сериясын біруақытта шығару үшін
беккросс бағдарламаларының іске асуы: жұмсақ бидайдың
моносомиктері,монотелосомиктері және дителосомиктері.

11. Хромосомаларды сортаралық енгізумен линияларды шығару
сызбанүсқасы және әдістері.
Генотиптің қүрастырылуымен
хромосомалардың ауысу эдістері. Моносомиктердегі унивалент-
хромосомаларының қосылуы жэне анеуплоидты талдау кезіндегі олардың
зардабы.

12. Мутантты бидайлардың цитогенетикасы. Химиялық және
радиациялық мутагенез гибридизация үшін бастапқы материалдардың
эртүрлілігін жоғарылату әдісі болып саналады. Бидай мутанттарының
цитогенетикалық талдау әдістері.

ІЗ.Гендік инженерияның негізгі принциптері. Рекомбинантты ДНҚ құрастыру әдістемелері. Бөгде ДНҚ молекулаларын клондау векторлары.

14.Генетикалық ақпараттың жүзеге асуы. Прокариот гендерінің экспрессиясын реттеуші элементтер.

15. Гендік инженерия жетістіктерінің рекомбинантты ДНҚ
технологиясын өндірісте қолданылуы. Гендік инженерияда қолданылатын

нуклеин қышқылдарының алмасуының ферменттері. Рестрикция

ферменттерінің сипаттамасы.


  1. Клондалған гендерді бөліп алу әдістемелері. Маркерлік гендер-ампицилин жэне тетрациклин антибиотиктеріне төзім-ділікті анықтайтын гендер негізінде трансформацияланған клеткаларды сұрыптау.




  1. Рекомбинантты ДНҚ және тұқым қуалайтын ауырулар.

Метоболизмнің тұқым қуалайтын деффекттері. ДНҚ молекуласын талдау негізіндегі тұқым қуалайтын ауырулардың диагнозы.

18. Жылжымалы генетикалық элементтер туралы жалпы түсінік.

Бактериялық мобильді І8-элементтер жэне транспозондар. Бактериялық плазмидаларға жалпы түсінік. Плазмидалық векторларға қойылатын шарттар. рВК322 плазмидалық векторы.

19.Гендік инженерияда қолданылатын негізгі ферменттер.

Рестрикциялық эндонуклеазалар. Олардың классификациясы.

Рестрикциялық карталар және рестрикциялық кесінділер.

20.Тізбекті полимеразалық реакциялар әдісінің принципі және гендік инженерияда пайдаланылуы.

21.ДНҚ-ның арнайы ауданын идентификациялау, амплификациялау және жекелеп бөліп алу мақсатында тізбекті полимера-залық реакция әдістемесін меңгеру.

22.Андинелердің структуралық ерекшеліктері. Антиденелердің V-жэне С- сегменттерінің генетикалық бақылануы. Эмбриональды клеткалардағы V- және С- сегменттерінің мөлшері және ұйымдасу ерекшеліктері.

23.Өсімдік клеткаларын және протопластарды транс-формациялау.

Т-ДНҚ. Гендік инженерия және азото-фиксациялаушы өсімдіктер проблемасы туралы жалпы түсінік.

«Биотехнологияның қазіргі замангы әдістері» пәні
  1. Биотехнологиядағы мембраналық құрылымдар зерттеу қолданылатын әдістер. Субклеткалық компоненттерді бөлу эдістер. Клеткалық компоненттерді идентификациялау жэне олардың тазарту критериялар.


  2. Липидтердің мембрана қүрамдас бөліктерін бөлу және зерттеу әдістер. Мембрананың липидтті компоненттерін бөлу және талдау әдістер. Мембрананың липидтті компоненттерді идентификациялау.

  3. Мембрана қүрылымдарын солюбилизациялау және қайта құрастыру. Детергенттердің талдау критериялар және олардың сипатамасы. Мембраналық белоктарды және пептидтерді бөлу және модификациялау әдістері.

  4. Май қышқылдарын бөлу және идентификациялау әдістері. Май қышқылдарын сандық анықтау үшін қолданылатын хроматографиялар түрлері. Олардың артықшылықтар және кемшіліктер




  1. Мембрана жүйелерін зерттеу үшін қолданылатын биофизикалық әдістер. Биологиялық жүйелердің түрақты қасиеттерінің спектральды зерттеу әдістері. Электронды парамагнитті резонанс, ядролық магнитті резонанс әдістері, оларды қолдану аймақтары

  2. Биологиялық мембраналарды ион өткзгіштікті зерттеу әдісі. Калориметрические методы исследования белков. Спектральные методы исследования белков.

  3. Белоктарды зерттеу протеомды әдістері. Белоктарды бөлу және тазарту дәстүрлі әдістері. Центрифугалау, түзды фракциялау, гель-фильтреу, диализ.

  1. Белоктарды бөлу мембранасы фильтреу түрлері. Ультрафильтреу, қайтымды фазалы хроматография, бөлу хроматографиясы, гель-хроматография әдістері.

  2. Белоктарды бөлу және идентификациялау әдістер. Гель-электрофорез. Изоэлектрикалық шоғырландыру.

  3. Биологиялық объекттерден белок бөлу принциптері. Белокты препараттардың тазалығының негізгі белгілерін. Белокты анықтаудың сапалық жэне сандық әдістері.

  4. Нуклеин қышқылдардың бөлу және талдау әдістері. Нуклеин қышқылдардың тазалығының негізгі белгілерін. Нуклеин қышқылдардың мөлшелерін анықтау сандық әдістері. Нуклеин қышқылдарының талдауы үшін әдістердің таңдауы.

  5. Биологиялық объекттерден РНҚ бөлу әдістері. Негізгі әдістемелік прмемылар. РНҚ-ның талдау.


  6. Нуклеин қышқылдарын гибридизациялау әдістері. Зондтардың будандастыру, таңдауы үшін шарттар. Блот әдіс - будандастыру.




  1. Қазіргісі нуклеин қышқылдарын секвенирлеу әдістері. Нуклеин қышқылдарының секвенированияның әдістерінің кезең және түрлері. Радиоавтографияның қағидалары.

  2. Нуклеин қышқылдарының талдауға арналган полимеразлы тізбекті реакцияның (ПТР) қагидалары. Әдістің қағида, этаптар және қажетті компоненттер. Негізігі қолданатын аппаратура.




  1. Полимеразлы тізбекті реакцияның түрлері. Біріншілік нуклеин қышқылдарының құрылымын талдау үшін ПТР қолдану. ПТР практикалық қолдану.

  2. Гендік инженерия әдістері. Рекомбинанты құрылымын үғым. Рекомбинанты ДНҚ құрастыру механизм.

  3. Гендік инженерияның практикалық қолдану. Трансгенды өсімдіктердің және жануалардың алу.

  4. Рекомбинантты микроорганизмдер қатысымен өнеркәсіптік белок синтезі. Рекомбинантты ДНҚ алу этаптар. «Жеуге жарамды» вакциналар




  1. Синтетикалық гендер және оларды клондау. Синтетикалық гендерді конструкциалау. Синтетикалық гендерді жасап шығару және оларды биологиялық жүйеге жеткізу.

  2. Рекомбинантты ДНҚ-ны практикалық және коммерциялық мақсаттыларға қолдану. Көшірілген гендер экспрессиясы. Клеткасыз сығындыларда эукариотты мРНҚ-ның транскрипциясы және коммерциялық өнімдерді алу үшін микроорганизмдерді қолдану



22. Генетикалық ауруларды молекулалық диагностикалау әдістері.
Тікелей және жанамасы ДНҚ диагностикалау әдістері. Олардың
мақсаттылар және кемшіліктер.

23. Биотехнологиядағы иммунологиялық әдістердің түрлері. Сарысуды

алу үшін экспериментальды жануаларды тандап алу. Иммунодиагностиканың әдістері.

24. Иммунофлуоресценттік және иммуногистохимиялық талдау.

Олардың сипаттасы мен қолдану обласы.

5. Ұсынылатын әдебиеттер тізімі Негізгі әдебиет:


  1. Егорова Т.А., Клунова С.М., Живухина Е.А. Основы биотехнологии. М. 2006.

  2. Волова Т.Г. Биотехнология. Новосибирск, 1999.

  3. Алмаганбетов К.Х. Биотехнология , 2007

  4. Емцев В.Т., Е.Н.. Мишустин., Микробиология, Дрофа, Москва.2005

  5. Іоһп Е.8ші1һ ВіоІесһпо1о§у, СатЪгіс1§е, 2009

  6. Бондаренко В.М., Мацулевич Т.В. Дисбактериоз кишечника как клинико- лабораторный синдром: современное состояние проблемы. - М., Гэотар-Медиа. - 2007.

  7. Геннис Р. Биомембраны: Молекулярная структура и функции/пер. с англ. М.: Мир, 1997. - 624 с.

  8. Биологические мембраны: Методы/ пер. с англ., под ред. Финдлея Дж.Б., Эванза У.Г. - М.: Мир, 1990. - С. 196-250.

  9. Нолтинг Б. Новейшие методы исследования биосистем. М. Техносфера, 2005. 254 с.

  10. Остерман Л. А. Методы исследования белков и нуклеиновых кислот. - М.: МЦНМО, 2002. - 248 с.

  11. Булычев А.А., Вехотуров В.Н., Гуляев Б.А. и соавт. Современные методы биофизических исследований. М. Высшая школа. 1988. 359с.

  12. Карцева А.А. Жидкостная хроматография в медицине -Соросовский образовательный журнал. -Т. 6. - №11. - 2000.

  13. Отто М. Методы аналитической химии (в 2-х томах). - М.: Техносфера, 2004.

  14. Сингер М., Берг П. Гены и геномы. М. : Мир. 1998. т.1. - 373 с. т.2.-391с.

  15. Щелкунов С.Н. Генетическая инженерия. 4.1. Новосибирск.: НГУ. 1994.-304 с.

  16. Глик Б., Пастернак Дж. Молекулярная биотехнология. М.: Мир, 2002. - 589 с.

  17. Ройт А., Бростофф Дж., Мейл Д. Иммунология. - М.: Мир, 2000. -592 с.

18. Шулембаева К.К. Хромосомная инженерия, 2005 г.

19.Пухальский В.А., Соловьев А.А., Бадаева Е.Д. Практикум по цитологии и цитогенетике растений. - М.: КолосС, 2007. - С.62-67.


  1. Жимулев И.Ф. Общая и молекулярная генетика. Новосибирск, 2003,стр.

  2. Шулембаева К.К. Анеуплоидия в селекционно-генетических исследованиях пшеницы. Монография. Алматы, 2005. - С. 35-70.

  3. Смирнов В.Г. Цитогенетика. М., 1991.

  1. Лелли Я. Перевод с англ. Н.Б. Ронис. Селекция пшеницы. Теория и практика. Москва. «Колос», 1980. стр .44-133.

  2. Босток К., Самнер Э. Хромосома эукариотической клетки. М., 1981.

  3. С.Н. Щелкунов "Генетическая инженерия", СУИ, Новосибирск -2004.

  4. Б. Глик, Дж. Пастернак "Молекулярная биотехнология. Принципы и применение", М., "Мир", 2002.




  1. Дж. Уотсон, Дж. Туз, Д. Курц. Рекомбинантные ДНК. М., Мир, 1986.

  2. Т. Маниатис, Э. Фрич, Дж. Сэмбрук. Методы генетической инженерии. Молекулярное клонирование. М., Мир, 1984.

  3. Новое в клонировании ДНК. Методы. М., Мир, 1989 (под ред. Д. Гловера).

  1. Б. Льюин. Гены. М., Мир, 1987.

  1. Мобильность генома растений. М., ВО "Агропромиздат", 1990 (под ред. Б. Хон и Е. С. Деннис).

  2. Э. С. Пирузян. Основы генетической инженерии растений. М., Наука, 1988.

Қосымша әдебиет:

  1. Бурьян Н.И., Тюрин Л.В. Микробиология виноделия. М.,2007.

  2. Главачек Ф., Лхотский А. Пивоварение /Пер. с чешск. М., 2001.

  3. Евтушенков А. Н. Введение в биотехнологию: курс лекций/ А. Н. Евтушенков, Ю. К. Фомичев. -Мн.: БГУ, 2004., 1998.

  4. А. Остерман. Методы исследования белков и нуклеиновых кислот. Электрофорез и ультрацентрифугирование. М., Наука, 1981.
  5. Безбородов А.М. Ферментативные процессы в биотехнологии 2008. М. 335 с.


  6. Бергквист П., Харди К., Оудега Б. и соавт. Плазмиды. Методы. М. Мир. 1989. 267с.

  7. Эванс У., Море Д.Д., Брайтман Э. Биологические мембраны. Методы. М. Мир. 1990. 424с.

  8. Тихонов. А.Н. Электронный парамагнитный резонанс в биологии/ Соровский образовательный журнал. - 1997.-№ 1. С. 8-15.

  9. Калашникова Е.А., Кочиева Е.З., Миронова О.Ю. Практикум по сельскохозяйственно» биотехнологии. - М. :Колосс, 2006. - 144 с.

  10. Сингер М., Берг П. Гены и геномы: В 2 т. М.: Мир, 1998.

  11. Есырева Е.Д., Шулембаева К.К. и др. Методическое указание «Болыдой практикум по цитогенетике». Алматы «Казак университеті». 2002




  1. Коваль С.Ф., Коваль В.С., Шаманин В.П. Изогенные линии пшеницы: Монография. Омск, 2001. - С. 152.

  2. Г.Стент, Р.Кэлиндар. Молекулярная генетика. М. Мир, 1981.

  3. Дж.Уотсон. Молекулярная биология гена. М., Мир, 1979.

  4. Генная инженерия (под ред. Акад. А.А.Баева). Молекулярная биология, т. 123, 4.1, М., ВИНИТИ, 1977.

  1. М. Пташне. Переключение генов. Регуляция генной активности и фаг^.М.,Мир, 1988.

  2. Г. Мейнелл. Бактериальные плазмиды. М., Мир, 1976.

18. Л. А. Остерман. Методы исследования белков и нуклеиновых

кислот. Электрофорез и ультрацентрифугирование. М., Наука, 1981.