girniy.ru   1 ... 2 3 4 5 ... 8 9

Бақылау сұрақтары:


  1. Бурда тобы туралы не білесіз?

  2. Г.Вальраф журналистік зерттеуді қалай жүргізді?

  3. Шпрингер оқырман тартуда қандай әдіс­тәсілдер қолданды?


Ұсынылатын әдебиеттер:

  1. Вальраф Г.Г. Репортер обвиняет. - М., - 1988.

  2. Вороненкова Г.Ф. СМИ Германии в 90-е годы. - М.,1998.

  3. Воснобойников Я.С. Журналист и информация. Профессиональный опыт западной прессы. - М.,1993.

  4. Ворошилов В.В. Журналистика. - Спб. 2000.


9 - Дәріс. Италия бұқаралық ақпарат құралдары.

Қарастырылатын негізгі сұрақтар:

  1. Италия баспасөзіне тән ерекшеліктер.

  2. БАҚ­тағы ірі топтар.

  3. С.Берлускони ­баспасөз магнаты.

  4. Спорттық газеттердің ақпарат рыногындағы орны.


Ежелгі Рим шежірелері - журналистиканың бастау көздері. Цезардың қолжазба басылымдары.

Италиядағы кітап басу ісі. ХУ11 ғасырдағы «Каффе», «Оссерваторе» басылымдарының баспасөз тарихындағы орны.

Муссолини билігі тұсындағы баспасөзге салынған тұсау. Елдің буржуазиялық демократия жолына өтуі.

Солтүстік және Оңтүстік газеттері арасындағы бөлініс. Газет шықпайтын аймақтар.

Астанасы - Рим. Жерi - 301,3 мың шаршы шақырым. Халқы – 5.73809 адам ( 2000 жылғы санақ бойынша ). Iрi қалалары - Милан, Неаполь, Турин. Мемлекеттiк тiлi - итальян тiлi. Ақшасы - итальяндық лира.

Газет-журналдары. Италия мемлекетiнiң бұқаралық ақпарат құралдарының дамыған батыс елдерден айырмашылығы: онда ақпараттық қоғамда, БАҚ байланыстары ғаламдық контекске қосылған. 1997 жылы өкiметтiк бағдарламада әлемдiк тенденцияда қарастырылды. Қазiргi Италия басылымдары халықаралық деңгейде қалыптасса да, өзiнiң таралу масштабы жағынан артта қалып келген. Мысалы: өткен ғасырдың соңында Италиядағы таралымы ең көп газет - миллиондық «Секоло» («Ғасыр») едi. Ол 100-200 мың данамен шығып тұрған. 1946 жылы Италия Республикасы болып жарияланып, БАҚ-на көптеген өзгерiстер енгiздi. Италияның ең iрi қалаларында күнделiктi газеттерiне сұраныс даму деңгейi жағынан жоғары болды.


Италияда күнделiктi газеттердiң 3/2 бөлiгi халық тығыз орналасқан солтүстiк аймақта шықты. Италияның 2005 жылғы көрсеткiшi бойынша газеттердiң түрлерi де таралу масштабы да және безендірілуі жағынан ХҮII ғасырмен салыстырып өтсек, айырмашылығы жер мен көктей. Бүгiнгi таңда БАҚ байланыстары көптеген жетiстiктерге жетiп отыр. Оны төмендегi көрсеткiштерден көремiз. Италия баспасөзi жүйесiнде ақпараттық газеттермен қатар, арнаулы газеттердiң үш категориясы тiршiлiк етуде.

Италия журналистикасында саяси басылымдардың орны ерекше. Мысалы, республикалық партияның екi күнделiктi газетi болса «Джорнале дель пополо», «Италиа дель пополо», ИСП-ның елу шақты мерзiмдi басылымы болды. Олардың iшiнде «Авантидiң», «Темпоның», «Маттионың», «Республиканың» беделi жоғары. Клерикалдардың әр қалада шығатын күнделiктi газеттерi болды. Олардың арасында «Ватикан үнi» - күнделiктi Оссерваторе романының‘’ орны айрықша. Себебi, ол басылым ағылшын, испан, португал тiлдерiнде шығады. Оған қосымша ол газеттi барлық елдердiң эпископтары дiндар адамдары оқыды.

Арнаулы басылымдардың екiншi тобын iскер адамдарға арналған экономикалық газеттер құрайды. Экономикалық басылымдарға оқырмандар сұранысының өсуi, таралымның көтерiлуiне әсер еттi. Негiзгi экономикалық басылымдар: «Италия оджи», «Оре 12», «Соле 24 оре», «Мессаднеро», «Джорнале» т.б. әрқайсысының әр дүйсенбi сайын шығатын арнаулы қосымшалары бар. Сонымен, Италияның күнделiктi басылымдар жүйесiн ақпараттық және арнаулы топтарға бөлiп қарастырамыз. Италия газеттерiнiң түрлерi туралы мәселе әлi де даулы, басы ашылмаған жайт. Көпшiлiктiң пiкiрiне сүйенсек, бұл елдiң ақпараттық басылымдарын «аралас» - газеттер типiне жатқызуға болады.

«Аралас» газеттердiң деңгейi әртүрлi: солтүстiктiң газеттерi сапалық газеттер болуға ұмтылса, оңтүстiктiң газеттерi танымал болуға ұмтылатын сияқты. Көпшiлiк газеттердiң құрылымы ұқсас. Италия басылымдардың саяси ақпараттар беруде қара түнектi қаптатып жазатынын, жаңалықтарды беруде де тосын оқиғаларға: жер сiлкiну, су қаптау, қылмыс, бақытсыз жағдайларға көп жүгiнетiнiн зерттеушiлер сынайды. Сондықтан, кейбiр мамандар, теледидар ғасырында газеттi жеңiл оқылатындай етiп жағдай жасау керек деп ұсыныс айтады. Қазiргi газеттер осы тәсiлге көшкен сыңайлы. Кейбiр басылымдар бiрiншi бетке атақты әншiлердiң жаңа дискiлерi туралы жазуды жөн көрген. Журналистикадағы дәстүр бойынша бiрiншi беттiң «подвалына» берiлетiн романдардан үзiндiлердiң орнын ақсүйектердiң, өнер жұлдыздарының өмiрiнен берiлетiн хроника иемденген. «Республика» газетiнде тележүргiзушi Пиппо Бауда мен әншi Кати Ричареллидiң үйлену тойлары туралы хабарлаған. Саясатқа көбiрек жүгiнетiн күнделiктi газеттердiң оқырманы шектеулi, ал иллюстрациялық апталықтардың таралу ауқымы кең.


Соңғы жылдары баспа шығындарының күрт өсуi, жарнамадан түсетiн кiрiстiң азаюы күнделiктi газеттердiң бағасын көтерiп жiбердi.

Күнделiктi басылымдары. Соңғы он жыл iшiнде Италияда күнделiктi басылымдардың бiр күнгi таралымы 9 713 данаға жеттi. Алайда 1990 жылдардың басында газет iсi кезектi дағдарыс сатысына көше бастады. Алайда, Италия әр 1 000 адамға 102 дана газет шығарып, Еуропадағы артта қалған елдер қатарында қалып қойды. Солтүстiк аудандарда 1 000 адамға 132 дана, ал орталықта 122, оңтүстiкте - барлығы 55. Сонымен, оңтүстiк және солтүстiк аймақтарында газет саны әртүрлi. 90 - ыншы жылдардың басында ақпараттық газеттердiң арасынан аймақтық жетi газет ұлттық газеттерге айнала бастады. Баспасөз жүйесiнде ұлттық газеттер бар уақытта бiр-бiрiмен бәсекеде. Олар: «Коррьера делла сера», «Джорнале», «Стампа» т.б. Осы аталған ұлттық газеттердiң тобын «Индепендент», «Авеннире» толықтыра алды. Ұлттық газеттерден кейiнгi орында ауданаралық күнделiктi газеттер: «Мессаджеро», «Гадзеттино», «Национе».

Жалпы Италия басылымдарының тең жартысы аудандық және провинциялық басылымдар. Италияда кешкiлiк басылымдар таңертеңгiлiк басылымдарға қосымша болып шығып тұрды. Олар: «Коррьера меркантиле», «Нотте», «Экспрессо сера» т.б.

Италияда мерзiмдi басылымдарға қарағанда журнал секторы жақсы дамыған. Сан жағынан да, таралымы жағынан да журналдар жоғары орында. Көлемi әртүрлi журналдардың iшiнде көпшiлiкке арналғанын да, салалық журналдарды да кездестiруге болады. Соңғы жылдары саяси сипаттағы (- 24 %), кәсiподақтың ( - 20% ), әдеби (- 12 % ), тарихи ( - 32 % ), журналдардың саны кемiген. Керiсiнше, тамақтану мәселесiне арналған журналдардың қатары (+ 32%) көбейген. Философиялық журналдар алдыңғы орында.

Тар шеңберде таралатын арнаулы басылымдардың таралымы аз. Ақпараттық, безендiрiлген апталықтар, әйелдер мен балалар журналдары, католиктiк басылымдар танымал журналдар итальяндықтар арасында өтiмдi. Бiрiншi таңда ақпараттық апталық басылымдар оқырмандардың ықыласына бөленiп отыр. Мысалы, «Эуропео», «Эпока» - безендiрiлген болса, «Мондо» - экономикалық, «Экспрессо» – саяси, “Панорама’’ - шетелдiк басылымдарға арналған дайджест болады. «Панорама» мен «Экспрессо» бiр-бiрiмен бәсекелес. Бұл басылымдардың қай-қайсысы болмасын жаңару, өзгеру жолында. Апталықтардағы, журналдардағы, күнделiктi газеттердегi өзгерiстердiң бәрi - теледидардың әсерiнен болып отыр. Күнделiктi жарнама үшiн күресе отырып, көлемiн ұлғайтқан, оны толтыру үшiн апталықтардың дәстүрлi тақырыптарына ауыз салады. Ал, апталықтар айлық журналдарға ұқсап барады, сапасы өзгерiп көпшiлiкке арналған безендiрiлген журналдардың да қасиеттерiн бойына сiңiрген. Тек «Панорама» мен «Экспрессо» ғана ақпараттық апталықтардың типологиясын сақтап қалған.


Италия мерзiмдi басылымдарында әйелдер журналдары маңызды орын алды. Олардың iшiнде дәстүрлi итальян әйелдер журналдарының үлгiсiн жалғастырушылар да, еуропалық журналдардың көшiрмелерi де, жаңа типтегi әйелдер журналдары да кездеседi. Әйелдер журналдарының iшiндегi танымалы, таралымы жоғарғысы – «Донна Модерна». Бұл журнал жұмыс басты, уақыты жоқ, бәрiнен хабардар болғысы келетiн оқырмандарға арналған «Донна Модерна» Италиядағы әйелдерге арналған алғашқы журнал «Ньюс Мэгэзин». Италияда балаларға арналған журналдар саны да баршылық. Бұлардың iшiнде «Уольт Дисней компани – Италия» баспасына қарасты – «Тополино» танымал.

Италияда шығатын журналдардың тобын тележурналдар толықтыра түседi. Берлусконидiң «Сорризм э канциони ТВ» апталығы тележурналдардың iшiнде ғана емес, жалпы журнал типтес басылымдардың iшiндегi таралымы жоғары басылымдардың бiрi.

Бұлардың басқа салалық журналдардың түрлерi жеткiлiктi: католиктiк басылымдар, автожүргiзушiлерге арналған басылымдар, жұлдызнамаларды басатын басылымдар, сатиралық басылымдар болып бөлiне бередi.

Телерадиосы. 1997 жылы «Lete Pin» акционерлiк қоғамда бiраз өзгешелiктер болды: «Canal Plus» компаниясы «Кirch» корпорациясы және «Tele Pin» компаниясының 45 % акциясын сатып алады.

“Cecchi Gori Group» концернi «Videmosic» ұлттық арнаның операторын өзiне қаратып алады. «TVC» мен «TVC2» арналары байланыстың жаңа беттерi. 1997 жылы парламент қабылдаған заңда кабельдiк және спутниктiк бағдарламалар талқыланған және аудандық радиолар мен телебағдарламалардағы ақпарат, бүгiнгi таңда нарық көзiне айналғанын қарастырды. Соңғы уақытта үкiметте 1981 жылы қабылданған заңға арнайы баяндама жасауды ұсынды. Бұл баяндама 1999 жылға дейiн талқыланды. Автордың баяндамасында көтерiлген мәселе: компанияның негiзгi жүргiзушiсi оператор. Ол өте кең көлемдi иеленді. Ондағы басты ұсыныс баспасөздер мен теледидарларда, радиоларда ақпарат «редактордың өнiмi» атты ғаламдық мәселеге айналу болды. Ол соңғы жылдары өз өнiмiн ақтады. Спутниктiк байланыстар арқылы Италия ақпараттары әлемге тарала алады. 1999 жылы Италия Германиямен, Испаниямен біріккен жобаға қол қойды. Ол жоба - ақпарат алмасу. Теледидарлар мен радиохабарларда бағдарламалар мына тiлдерде жүргiзiледi: итальян, француз, ағылшын, поляк тiлдерiнде. Бүгінгi таңда Италия спутниктiк байланыстардан бiршама жетiстiктерге жетiп отыр. Италияның ең iрi қалалары: Римде, Неапольда, Туринде, Миланда бағдарламалар екi тiлде итальян және француз тiлiнде жүргiзiлiп отырады. Мерзiмдi баспаға қарағанда теледидарға сұраныс басым.


Ақпарат агенттiктерi. Кез-келген мемлекеттiң ақпараттық жүйесiн ақпарат агенттiктерiнсiз елестету қиын. Ақпараттарды тарату және жинау жүйесi жоғары дамыған, «ANSA» ақпарат агенттiгi бар. 1981 жылы қабылданған заң бойынша мынадай критерийлерге жауап беретiн агенттiктер ғана ұлттық агенттiк бола алады:

1.Почта және телекоммуникация министрлiгi бекiтiп берген арналар арқылы кем дегенде бес облыстағы 15 күнделiктi газет пен телетайптық байланыстар орната алған жағдайда;

2. Агенттiкте тұрақты түрде 10 кәсiпқой журналист, 15 техникалық қызметкер қызмет iстеу керек.

3. Агенттiк тәулiгiне кем дегенде 12 сағат ақпараттар таратып тұруы керек.

Ұлттық агенттiктер – «АНСА», «АДЖИП», «КРОНОС», «АСКА» және «РАДИОКОР» бұл талаптарға толығымен жауап бере алады. Бұлардың iшiнде «АНСА-ның» ақпарат тарату ауқымы кең, әлемнiң көптеген елдерiнде тiлшiлер пунктi бар. Бұлардан басқа Италияда 200-ге тарта кiшiгiрiм агенттiктер бар. Әлемдiк ақпарат агенттiктерi «АФП», «РЕЙТЕР», «ЮПИ» мен алпыстан аса үлкендi-кiшiлi ақпарат агенттiктерiмен хабар алмасады. Агенттiктiң фото қызметi, электронды документация бөлiмi бар. «АНСА» күнделiктi бес континенттегi үш мың жазылушыға 2000 хабар таратуға мүмкiндiгi бар. Әр ұлттық агенттiктiң өз даму жолы бар. «ЭНИ-ге», әрi мемлекетке қарасты «АДЖИП-тiң» 19 аудандық бюросы күнiне 20 мың сөз таратады. АДН - Кроностың Римде, Миланда екi редакциясы қызмет iстейдi. Сонымен бiрге, шетелдiк хабарлардан басқа, мамандардың саясатқа, ғылымға, экономикаға қатысты мақалаларын таратып отырады.

1948 жылғы баспасөз туралы заңның маңызы. Италия газеттерінің типологиясы. Ұлттық басылымдардың ақпарат рыногындағы орны. Италияның беделді басылымдары. Басылымдар арасындағы өзара бақталастық. Спорттық газеттердің ақпарат рыногындағы орны.

Италия газетттеріне тән ерекшеліктер.Талантты журналист П.Миели дүниеге әкелген «Миели моделінің» жаңашылдығы.

Италия журналдарының типологиясы, аудиториясы. Информациялық апталықтардың басымдылығы.


Италиядағы діни басылымдардың рөлі. Монополиялану ісіндегі ерекшеліктер. Ірі өндірістік топтардың БАҚ-қа ықпалы. С.Берлускони – Италиядағы беделді баспасөз магнаты. АНСА ақпарат агенттігінің қызметі.


Бақылау сұрақтары:


  1. Италиялық «аралас» газеттердің тақырыптары қандай?

  2. С.Берлускони монополиясы жайында не білесіз?

  3. Италиядағы діни басылымдардың рөлі қандай?


Ұсынылатын әдебиеттер:

  1. Урина В. СМИ Италии.М.,1990.

  2. Законы и практика СМИ в 11 демократиях мира. М., 1996.

  3. Журналистика западноевропейских стран. М:, 1990.


10-Дәріс. Азия елдерінің журналистикасы. Жапония баспасөзі.

Қарастырылатын негізгі сұрақтар:

  1. Жапон беделді басылымдары

  2. Жапон журналистикасының ерекшелігі

  3. Ақпарат агенттіктері


Х1Х ғ. Жапонияда еуропалық басылымдардың дүниеге келуі. Аударма газеттердің ұлттық басылымдарды қалыптастырудағы рөлі.

Басылым түрлері: жалпыұлттық, жергілікті, коммерциялық. Негізгі айырмашылықтары, басылымдардың құрлымы, аудиториясы, рентабельділігі.

Жапонияның беделді басылымдары: «Асахи», «Майнити», «Иомиури», «Санкей симбун». Жергілікті газеттермен бәсекелестік. Бұл беделді басылымдардың бірте-бірте концерндерге айналуы.

Жапониядағы газет тарату жүйесі. Жапон басылымдарының таралымдары. Түрлі партиялық басылымдардың маңызы.

Журналистер ассоциациясының баспасөзді дамытудағы рөлі. Жапон журналдарының ақпарат рыногындағы рөлі.

Жапониядағы ірі газет-журнал топтары. Ақпарат агенттіктері.

Жапон баспагерлерi мен редакторлары ассоциациясының (“Нихон Симбун Кёкай”) мәлiметi бойынша әрбiр жапон отбасына 1,2 газет басылымы тиесiлi көрiнедi. Ал, журналдар басылымы бүгiнгi күндерi ең қызықты, таралымы көп ақпарат құралдары болып табылады. Компьютерлiк журналдар мен әйелдерге арналған апталық журналдарға халықтың сұранысы күннен күнге артуда.


Қазiргi уақыт дүние жүзi бойынша баспасөз құралдарындағы жалпыға ортақ белгi Жапон баспасөзiнде кеңiнен орын алып отыр. Ол – жарнама. Жапон мемлекетiнiң бұқаралық ақпарат құралдарының қызметiне қысқаша тоқталып өтсек, Жапонияда жалпы есеппен 255 күнделiктi газет басылымы, 37 млн. таралыммен және жылдық таралымы 788 млн. болатын 4132 журнал басылып шығады.

Жапониядағы газет басылымдары жалпыхалықтық және префектуралық болып екiге бөлiнедi. Бұл елдегi газет-журналдар көбiне коммерциялық болғандықтан, басылымдардың тәуелсiздiгi тек қағаз жүзiнде ғана. Яғни, басылымдарда халықтың сөзiнен гөрi құрылтайшылар мен партиялардың сөзiн сөйлеу басым.

Жапонияда шығатын газет-журналдар жапон және ағылшын тiлiнде 10-12 беттiк болып басылады. Мұның сыртында жергiлiктi баспасөз ұйымдарының кейбiр басылымдары 18-20 беттiк болып келедi. Мұнда әртүрлi сипаттағы: салалық, саяси, көркем тағы басқа түрлi тақырыптағы мақалалар жарияланып отырады.

1950-шi жылдардың аяғында мәдениет пен бiлiм беру саласына қатысты журналдар кеңiнен тарала бастаған болатын. Сол кезеңде шыққан басылымдарға қысқаша тоқталып өтейiк: “Бiлiм беру” (1951 ж.), “Мәдениет және бiлiм” (1951 ж.), “Тәрбие туралы қазiргi ғылым” (1960 ж.), одан бергi кезеңде шыға бастаған “Жапонияның психология туралы журналы” (1960 ж.), “Эксперименттi психология журналы” (1957 ж.), “Педагогикалық психология журналы” (1958 ж.) секiлдi халықтың көңiлiнен шыққан басылымдар бүгiндерi де қоғамда өз орнын алып отырған жайы бар.

Ал, газет басылымдарына келер болсақ, бұл салада “Асахи симбуня” компаниясының атқарып отырған қызметi орасан. Аталған бiр ғана компанияның “Асахи ивнинг нью”, “Сюкан асахи”, “Асахи греф”, “Асахи спорт” секiлдi көпшiлiк кешкiлiк, күнделiктi және апталық басылымдары бар.

Сондай-ақ, елдегi экономикалық жаңалықтарды таратушы басылымдардың көбiсi “Майнити симбуня” компаниясының қарамағына тиесiлi.

Телерадиосы. Жапония дамыған телевизилық торабы бар мемлекет. Бұл елдiң ұлттық телевизиясы өз бағдарламаларын жапон, ағылшын тiлдерiнде таратады. Ал, радиобағдарламалар жапон, ағылшын т.б тiлдерде таралады. Радиостанциялар қызметi мен телевизия орталықтары сияқты арнаулы радио департаментi арқылы ақпарат министрлiгi айналысады.


Баспасөз ұйымдары секiлдi, теле-радио органдарында да жарнама тарату кеңiнен орын алған. “Денцу” жарнама агенттiгiнiң мәлiметi бойынша, жарнама таратудың “ең алтын уақыты” кешкi 19-00 мен 22-00 сағат аралығы, яғни бұл аталған уақыттардың 15 секундтық жарнама уақыты 7 мың американ доллары немесе 700 мың жапон иенi.

Ал радиотарату мәселесiне келер болсақ, аталмыш “Денцу” агенттiгiнiң айтуынша, дәл қазiргi уақытта, Жапонияда АМ-диапазонында жұмыс iстейтiн 47 радиостанция мен FМ-диапазонында жұмыс iстейтiн 27 станция бар көрiнедi. Сонымен бiрге қысқа диапазонда жұмыс iстейтiн бiр ғана станция бар. Токио мен Осака секiлдi телерадио индустрия және баспасөз ұйымдары көптеп орналасқан қалаларда бағдарламалар шет тiлдерiнде жүргiзiледi. Атап айтар болсақ, ағылшын, немiс, француз және орыс тiлдерiнде. Тағы бiр айта кететiн жайт, телерадио компаниялардағы жарнама таратуда жетекшi рөлдi жоғарыда аталған “Денцу” агенттiгi атқаруда. Жапониядағы жалпы жарнама шығарудың 78 пайызы аталмыш агенттiктiң үлесiнде.

Ақпарат агенттiктерi. Жапонияның алғашқы ақпарат агенттiгi ХIХ ғасырда пайда болды. Бiрiмен-бiрi бәсекелесе отырып, олар эфемерлiк жағдайда өмiр сүрдi, яғни бiресе қосылып, бiресе бөлiнiп отырды. Алғашқы үлкен агенттiк 1914 жылы құрылды, “Кёкусай Цусинся” деп аталады. Бұл агенттiк Ирак мемлекетiнiң астанасы – Бағдад қаласында жұмыс iстей бастады. Негiзгi мiндетi шетел жаңалықтарын таратумен ғана шектелдi. Ал, дәл қазiргi уақытта Жапониядағы алдыңғы қатарлы ақпарат агенттiктерiне тоқталсақ, олар екеу: “Киодо Цусин” және “Дзидзи пресс”. Сондай-ақ, әрбiр салаға қатысты жеке құрылған, “Радио-пресс”, “Азия жаңалықтары” және “Кеңес жаңалықтары” атты агенттiктер жұмыс iстейдi. Олар 4000-нан астам газет пен журналдарға, радио, телевидение, университеттерге, елшiлiктерге ақпаратты ағылшын және жапон тiлдерiнде таратады.

Агенттiктiң шетелдерде 20 тілшілік пунктері бар. Париж, Лондон, Нью-Йорк қалаларында орналасқан аймақтық бюролары жұмыс iстейдi.


Әлемдiк агенттiктер: Рейтер, ЮПИ, АФП және Азиялық басқа да елдердiң халықаралық ақпараттарды тарату агенттiктерiмен тығыз байланыс орнатқан. Агенттiк қазiргi заманға сай арнайы құралдармен жабдықталған және жұмыс барысы компьютер арқылы атқарылады.


Бақылау сұрақтары:


  1. «Асахи симбун» газеті туралы не білесіз?

  2. Ірі концерндері қандай?

  3. Ақпарат агенттіктерін атаңыз


Ұсынылатын әдебиеттер:

1. Лазарев А.М., Полякова Н.А., Смирнов Б.В. Печать, радио и телевидение Японии. М., 1974.

2. Актуальные проблемы журналистики Азии, Африки, Латинской Америки. М., 1989.

3. Сапунов В.И. Зарубежные информационные агентсва. СПб., 2006.

  1. Рамазан А.Ә. Шетел журналистикасының тарихы. - Алматы, 2006.



11-Дәріс. Түркия баспасөзінің өткені мен бүгіні.

Қарастырылатын негізгі сұрақтар:

  1. «Жас түріктер» басылымдарының мақсаты. Ататүрік және баспасөз.

  2. Медиахолдингьар.

  3. Беделді басылымдары.


Түрік баспасөзінің қалыптасуында француздардың атқарған рөлі. Француз елшісі А. Блак шығарған «Спектатер ориенталь»/1821/ газетінің маңызы. «Таквим уакай-е» газеті/1831/- түріктің алғашқы басылымы.

Түрік мерзімді басылымдары дамуының негізгі кезеңдері. “Жас түріктер“ қоғамының баспасөзді дамытудағы рөлі. Олардың ұстанған бағыты. И.Шинаси, Зия бей – түрік журналистикасының негізін салушылар.

Эмигранттық басылымдар және олардың елдегі саяси ахуалға ықпалы.

Түрік журналдарының типологиясы. Азамат соғысы тұсындағы баспасөз.

М. К. Ататүріктің баспасөзге жасаған көмегі.

Бір партиялық жүйе тұсындағы БАҚ-тың жағдайы. Демократиялық партия кезеңі және баспасөз бостандығы.

Түркиядағы массондық басылымдар. Стамбул күнделікті газеттерінің ақпарат рыногындағы рөлі. «Тамашалатын» газеттердің басымдылығы.


Беделді басылымдары. «Ақшам», «Хюрриет», «Заман». Түркиядағы БАҚ-ты бақылайтын холдингтер: «Доган холдинг», «Ихлас холдинг», «Меди» групп. Агенттіктер - баспасөз хабарларының қайнар көзі.

1980 жылдан кейінгі түрік баспасөзі. Тұрғыт Өзал тұсындағы баспасөздегі өзгеріс.

Газет-журналдары. Түркия газеттерiнiң ерекшелiгi олардың барлығы (мемлекеттiк “Resmi gazete“-тен басқа) күнделiктi 40-50 беттiк болып шығады. Сонымен қатар, түгел дерлiгi – жеке меншiк газеттер болып табылады. Түркияның ең алғашқы газетi 1831 жылдың 11 қарашасынан бастап "Тақвим уақаие" деген атпен жарық көредi. Ол 40х27 көлемде, аптасына бiр рет шығып тұрған. Кейiннен бұл газет "Le Moniter Outoman" деген атпен француз тiлiнде де шыға бастайды. Бұл басылымдар Франциядағы "Le Moniter Officiel de la France" басылымына елiктеп шығарылған. "Тақвим уақаиенiң" ("Күнделiктi жаңалықтар") алғашқы саны 8-бет болған. Редакторы – Сейiт Мехмет әфендi. Газет 1860 жылдан бастап тұтастай ресми басылымға айналады.

Түркияда алғашқы телевидение - "TRT" - 1964 жылы мемлекет тарапынан ашылды. Елде 34 телеарна күнi-түнi дамылсыз жұмыс iстейдi.

1. “Zaman” – халықаралық газетi 1980 жылдан шыға бастаған. Саясат, мәдениет, спорт, экономика, отбасы мәселелерiн көтередi. Түркиядан басқа жетi елде жарық көредi. Еуропа, Америка, Орта Азия елдерiнде тiлшiлерi бар. Таралымы – 350 мың дана.

2. “Sabah” – "Таң" 1965 жылдан бастап шығады. Түркияның “ATV”, “Kanal D” сияқты телеарналарымен бiрiгiп жұмыс iстеуде. Шығарушысы - “Dogan” тобы. Көбiне социалистiк бағыттағы мақалалар жариялайды. Күнделiктi 50-60-бет болып шығады. Таралымы - 648574 дана.

3. “Turkiye” газетi - “TGRT” телерадио, газет корпорациясының басылымы. 1982 ж. берi дiни мақалаларды басумен айналысады, бiрақ соңғы уақытта бағытын өзгертiп, саяси-экономикалық жаңалықтарды және қысқа хабарларды жариялай бастады. Таралымы – 523400 дана.

4. “Hurriyet” - "Бостандық" газетiнiң алғашқы саны 1960 ж. бастап А-2 форматында 50-бет болып күнделiктi шығады. “Star TV” телеарнасымен жұмыс жасайды. Экономикалық мақалаларды көптеп басады. Таралымы – 590 мың дана.


5. “Yeni Binyil” - "Жаңа мыңжылдық" газетi. Бұл газеттiң атауы жақында өзгертiлдi. Бұған дейiн “Yeni yuzyil” - "Жаңа ғасыр" деп аталған болатын. 1995 ж. бастап 550284 данамен шығады.

6. “Son Gargi” - "Соңғы шақыру" газетi 1995 ж. бастап шығады. Таралымы – 84976 дана.

7. “Sport” - "Спорт" газетi аты айтып тұрғандай, тек спорт жаңалықтарын, спорт әлемiнде болып жатқан оқиғалар жайлы жазады. Негiзi 1995 жылы қаланған. Жоғарыдағы газеттер сияқты Стамбул, Анкара қалаларында басылып шығады. Таралымы – 73145 дана.

8. “Ekonomik Takvim” - "Экономикалық күнтiзбе" күнделiктi экономика саласындағы жаңалықтарды басумен айналысады. Таралымы – 50046 дана.

9. “Milliyet” - "Халық" газетi Түркияның “Sabah”, “Hurriyet” сияқты газеттерiнiң қатарындағы беделдi басылым.

10. “Resmi gazete" – Түркиядағы бiрден-бiр мемлекеттiк газет. Аптасына, кейде айына бiр рет шығады. Мұнда тек мемлекеттiң заңдары, қаулылары басылып тұрады.

11.“Turkish Daily News” - "Түркияның күнделiктi жаңалықтары". Елде болып жатқан оқиғаларды ағылшын тiлiнде баяндап беретiн газет. 1958 жылдан бастап шығады, құрылтайшысы – Илнур Чевик Бей.

12. “Sizinti” - "Ағыс" журналы 1979 жылдан бастап, айына бiр рет Измир қаласында шығатын ғылыми-мәдени журнал.

13. “Aksiyon” - "Қозғалыс" апталық журналы, 1992 ж. бастап шығады, әртүрлi тақырыптағы мақалаларды жариялайды.

14. “Aktuel” - "Көкейкестi" журналы жаңашыл журналдар қатарына жатады. Бұл да 1990-шы жылы алғаш рет жарық көрген журнал.

14. “Tempo” журналы - негiзi 1991 жылы қаланған апталық журнал.

15. "Nokta" - "Нүктелi" журналы негiзiнде әйелдерге арналған. Сән тақырыбындағы материалдарды көптеп жариялайды.

16.“Para" - "Ақша" деп аталатын экономикалық журнал 1993 ж. бастап жарық көредi.

Телерадиосы

  1. "Kanal-6" – көңiл сергiтетiн ақпараттық телеарна. Кинофильмдердi де көптеп көрсетеді. Бүкiл Түркияға таралады.


  2. "Kanal-7" – дiни-ақпараттық телеарна.

  3. "Kanal-1" – тек Эгей теңiзi жағалауындағы қалалар (Измир, Айдын, Мармарис) көре алатын ақпараттық, көңiл сергiтушi арна.

  4. "Cine-5" – арнасы бүкiл Түркияға тарайтын кабельдiк телеарна. Телеойындарды, фильмдердi көп көрсетедi.

  5. "BRT" - "Bayrak TV" арнасын Кипр аралындағы тұрғындар көруге мүмкiндiк алған.

  6. "NTV" – американдық "CNN" – мен теңеуге келетiн Түркияның ақпарат арнасы. Сағат үзбей түрiкше, арасында ағылшынша хабарлар таратады.

  7. "Geng TV" - "Жастар телеарнасы" – бүкiл Түркияға тарайтын жастарға арналған музыкалық телеарна.

  8. "Maxi TV" – кабельдiк телеарнасы балаларға арналған мультфильм, кинофильмдердi көптеп көрсетедi.

  9. "Super Sport" – спорттық хабарлар жайында ақпарат таратады.

  10. "Kral TV" – музыкалық телеарна.

  11. "TGRT" - "Түркия газетi, радиосы және теледидары" корпорациясының телеарнасы. Жаңалықтар мен кино, музыка хабарларын бередi.

  12. "TRT" – 1964 жылы негiзi қаланған Түркияның алғашқы теледидары. Басқа телеарналардан айырмашылығы – бұл мемлекеттiк телеарна.

  1. "TRT" – 1927 ж. бастап жұмыс iстейтiн ең ескi түрiк радиосы.

  2. "Radio-1" – жаңалықтар, музыкалық хабарлар берумен айналысады.

  3. "Shou Radio" – музыкалық хабарлар радиосы.

  4. "Radio-5" – Еуропалық музыка тарататын әуетолқын.

  5. "Burg FM" – түрiк әндерiн, сондай-ақ, дiни әндердi көптеп таратады.

  6. "Radio-25" – дiни радиотолқын.

  7. "D Radio" – музыкалық толқын.

  8. "Meltem" – бұл дiни хабарларды көп беретiн ТМ толқынындағы радио. Бұл FМ толқынында дiни хабарларды көп беретiн радио.



<< предыдущая страница   следующая страница >>