Сырдарияның төменгі ағысындағы биоалуантүрліліктің қазіргі күйін экология пәнінде оқыту үшін колледждерде оқылатын «Экология» пәнінің маңызы зор.Ұсынылып отырған экология пәнінің бағдарламасы тәжірибеден өтіп, аптасына 1рет 10сағат дәріс, 10 сағат өзіндік жұмыс ретінде өткізілді.

Курстың мақсаты – колледж оқушыларына табиғат қорғаудағы ұлттық тәрбие тағылымдарын меңгерту және меңгерген білім, іскерлік дағдыларын тиімді пайдалануға үйрету. [5,8,12,28,32,37,44]

Зерттеу объектісі: «Болашақ» колледжінде экология пәнін оқытуда Сырдарияның төменгі ағысындағы биоалуантүрлілікті оқыту әдісі жүргізілді.

Зерттеу барысында:

  1. Сырдарияның төменгі ағысындағы жануарлар түріне сипаттама берілді;

  2. Сырдарияның төменгі ағысындағы өсімдіктер түріне сипаттама берілді;
  3. Экология пәнінде Сырдарияның төменгі ағысындағы биоалуантүрлілікті оқыту әдістемесі жасалды.


Тәжірибелі-эксперимент жұмысы Қызылорда қаласында «Болашақ» колледжінде өткізілді. Экспериментке жаратылыстану мамандықтарының 50 студенті қатысты, оның 25-і эксперимент тобында, 25-і бақылау тобында.

Алға қойылған міндеттерді түбегейлі шешу және қозғаған ғылыми болжамның дұрыстығын тексеру мақсатында студенттермен экспериментттік жұмыс (анықтау, қалыптастыру, бақылау) жүргізілді.

Анықтау экспериментінің негізгі мақсаты - болашақ мамандардың Сырдарияның төменгі ағысындағы биоалуантүрлілік туралы ойларын анықтау болды.

Қалыптастыру экспериментінің мақсаты жаңа педагогикалық технологиялар негізінде студенттердің Сырдарияның төменгі ағысындағы биоалуантүрлілік туралы білімдерін сынақтан өткізу және оның тиімділігін тексеру болды. Бұл мақсатқа жету төмендегідей міндеттердің шешімін табумен байланысты:

- арнайы пәндердің мүмкіндіктерін пайдалану;

- арнайы курс бағдарламасын жасап, сынақтан өткізу;

- аудиториядан тыс әртүрлі жұмыс нысандарын жүргізу;

- пәнді оқыту барысында студенттердің теориялық білімдерін бекіту, олардың біліктері мен дағдыларын қалыптастыру.

Қалыптастыру эксперименті бір-бірімен өзара тығыз байланысты екі кезеңде өткізілді, олардың әрқайсысы студенттердің даярлықтарын сатылап жетілдіру көзделді.

Студенттерге анықтау эксперименті кезеңіндегі тапсырма қайта ұсынылды. Орындалған тапсырмалар нәтижесі былайша ой тұжырымдауға мүмкіндік береді: студенттердің биоалуантүрлілік туралы жеке көзқарастары, оны олардың арнайы өткізген әдістемелік семинарлары дәлелдейді.

Алынған нәтижелерді талдау және оларды анықтау эксперименті барысындағы және бақылау тобындағы көрсеткіштермен салыстыру эксперименттік жұмыстың студенттердің биоалуантүрлілік жайындағы білім деңгейін жоғарылатуға ықпал еткенін аңғартты (3.3-кесте).

3.3-кесте.Студенттердің дәріс сабақтарының нәтижелері бойынша биоалуантүрлілік жайындағы білім деңгейінің көрсеткіштері, (%).


girniy.ru   1 2 3

4-ші тақырып. Қауымдастықтар мен экожүйелер экологиясы – синэкология.

Биоценоз, биогеоценоз және экожүйе туралы түсінік. Экологиялық пирамидалар. Экожүйелердің бастапқы және туындаушы өнімділігі. Экожүйелердің біртұтастығы және орнықтылығы. Экологиялық сукцессия, бастапқы және қайталанған сукцессиялар. Табиғи сукцессиялар барысында және антропогендік әсерлердің нәтижесінде қауымдастықтың түр биоалуантүрлілігінің өзгеруі.


1

1




1




5-ші тақырып. Биосфера туралы ілімнің негізгі қағидалары.
Биосфера концепциясының қалыптасуы. В.И.Вернадскийдің биосфера және ноосфера туралы ілімі. Биоалуантүрлілік концепциясы. Биоалуантүрліліктің ролінің анықталуы, Биоалуантүрліліктің қызметі (функциялары). Биоалуантүрліліктің экологиялық жүйедегі орны. Экологиялық жағдайға байланысты биоалуантүрлілікке түсетін салмақтың артуы.

1

1




1




6-шы тақырып. Табиғи ресурстар және табиғатты ұтымды пайдалану.

Жердің табиғи ресурстары туралы түсінік. Биосфераның ресурстарына сипаттама. Биоалуантүрліліктің классификациясы. Биоалуантүрлілік өнімдері мен адамзат қоғамының қамтамасыз етілу проблемасы. Биоалуантүрлілікті ұтымды пайдалану негіздері.

1

1




1




7-ші тақырып. Қазіргі заманның ғаламдық экологиялық проблемалары.

Экологиялық проблемаларды олардың көлеміне қарай классификациялау. Сырдарияның төменгі ағысындағы биоалуантүрліліктің қазіргі экологиялық жағдайы: шөлейттену, биологиялық әралуандылықтың кемуі.


Ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптің жұмыс қарқынының артуына байланысты биоалуантүрлілікте пайда болған экологиялық проблемалар. Қоршаған ортаны ластаушы заттардың тірі биоалуантүрлілікке әсері.


1

1




1




8-ші тақырып. Қазіргі заманның әлеуметтік-экологиялық проблемалары.

Әлеуметтік-экологиялық проблемалар: халық санының өсуі, ресурстық дағдарыс, халықтың генофондының өзгеруі, ортаның жалпы агрессивтілігінің артуы, зиянды әсерлердің жаңа түрлері. Экологиялық іргелі «Минимум заңының» әлеуметтік экожүйеде көрініс беруі. Соғыстар және терроризм: экологиялық зардаптары. Әскери-өнеркәсіптік кешен және тіршілік ету ортасы. Радиоактавті изотоптардың биосферадағы тасымалдануының кейбір мысалдары. Қоршаған ортаның күйін бағалаудың әдістері және критерийлері. Экологиялық мониторинг, ұйымдастырылу принциптері. Қоғамның қоршаған ортамен қарым-қатынастарының заңгершілік және хұқықтық тұрғыдан реттелуі. Экологиялық білім берудегі биоалуантүрлілікті оқытудың проблемалары.

1

1




1



9-шы тақырып. Қазақстан Республикасының экологиялық проблемалары.


Қазақстанның экологиялық проблемалары. ҚР табиғи ортаны тұрақсыздандырушы факторлар және олардың салдарлары. Арал теңізі бассейнінің әлеуметтік-экологиялық проблемалары, Арал аймағындағы экологиялық апатты жоюдың ықтимал жолдары.

1

1




1



10-шы тақырып. Тұрақты даму


Әлеуметтік-экологиялық дағдарыс және қоғамның тұрақты дамуы. Тұрақты қоғам моделі, оның белгілері және қызмет атқару принциптері. Тұрақты дамуды қамтамасыз ету жолындағы халықаралық ынтымақтастық. Тұрақты даму теориясының ғылыми негіздерін жасау жөніндегі халықаралық ұйымдардың қызметі. ҚР орнықты даму стратегиясы. ҚР Экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасы.

Ерекше қорылатын табиғи территориялар – биоалуантүрлілікті қорғау шараларының бір түрі. Генетикалық биоалуантүрлілікті қорғау. Биосфералық қорықтар. Қызыл кітап және оған енгізілген Сырдарияның төменгі ағысындағы биоалуантүрліліктің түрлері. Сырдарияның төменгі ағысындағы биоалуантүрлілікті сақтау жолдары.











10


БАРЛЫҒЫ:



10


10


-


10

Эксперименттік топ (ПМНО)- 25, бақылау тобы (Экология)- 25.

Жұмыс кезеңі

жоғары

орта

төмен

ЭК

БТ

ЭК

БТ

ЭК

БТ

Басы

3,4

3,1

44,7

39,6

51,9

57,3

Соңы

16,2

5,6

64,3

43,8

19,5

50,6


Кестеде келтірілген мәліметтер біз ұсынған әдістеме бойынша даярланған студенттердің жоғары нәтижелерге қол жеткізгендігін дәлелдейді. Егер анықтау эксперименті барысында эксперимент тобында төменгі деңгейде 51,9 %-ы студент көрсетсе, эксперимент соңында төмен деңгейді көрсеткен студенттердің 19,5% болғанын көруге болады. Жоғары деңгейде алғашында 3,4% болса, эксперимент соңында олар 16,2 % болды, орта деңгейді алғашында 44,7% көрсетсе, соңында 64,3 % болды. Бақылау тобында айтарлықтай өзгеріс болмады. (3.6-сурет)






3.6-сурет. Студенттердің жаңа әдістеме арқылы алған

биоалуантүрлілік туралы білім деңгейінің көрсеткіштері


3.2-кесте. Студенттердің практикалық сабақтарының нәтижелері бойынша биоалуантүрлілік жайындағы білім деңгейінің көрсеткіштері, (%)


Эксперименттік топ (ПМНО)- 40, бақылау тобы (Экология)- 40.

Жұмыс кезеңі

жоғары

орта

төмен

ЭК

БТ

ЭК

БТ

ЭК

БТ

Басы

3,7

3,2

42,9

38,4

53,4

58,4

Соңы

14,3

6,8

62,4

44,8


23,3

48,4



Кестеде келтірілген мәліметтер біз ұсынған әдістеме бойынша даярланған студенттердің жоғары нәтижелерге қол жеткізгендігін дәлелдейді. Егер анықтау эксперименті барысында эксперимент тобында төменгі деңгейде 53,4 %-ы студент көрсетсе, эксперимент соңында төмен деңгейді көрсеткен студенттердің 23,3% болғанын көруге болады. Жоғары деңгейде алғашында 3,7% болса, эксперимент соңында олар 14,3 % болды, орта деңгейді алғашында 42,9% көрсетсе, соңында 62,4 % болды.


Экспериментке дейін және эксперименттен кейін студенттердің білім деңгейлерінің қалыптасу диаграммалары 3.7-суретте сипатталады.

Сонымен жүргізілген тәжірибелік-эксперименттік жұмыстың нәтижелерін талдау жаңа әдістемені оқу орындарында пайдаланудың тиімділігін көрсетіп, біздің зерттеуіміздің ғылыми болжамының дұрыстығын дәлелдеп берді.





3.7-сурет. Студенттердің жаңа әдістеме арқылы алған

биоалуантүрлілік туралы білім деңгейінің көрсеткіштері


ҚОРЫТЫНДЫ


Ұсынылып отырған диссертациялық зерттеу жаңа әдістеме арқылы бүгінгі күннің талабына сай болашақ студенттердің Сырдарияның төменгі ағысындағы биоалуантүрліктің экологиялық күйі туралы білім қалыптастыру жағдайына арналды. Сырдарияның төменгі ағысындағы биоалуантүрліктің экологиялық күйін оқыту қоршаған ортаның экологиялық жағдайы туралы білімді нақтылай түскені дәлелденді;

Сырдарияның төменгі ағысындағы биоалуантүрліктің экологиялық күйін оқытудың моделі жасалды. Нәтижесінде мотивациялық, мазмұндық, іс-әрекеттік компоненттерді бір арнаға біріктіре отырып, оң нәтижеге жүйелі түрде жететіндігі дәлелденді;

Зерттеу мәселесі бойынша ұсынылған әдістер болашақ студенттердің қоршаған орта туралы білімін қалыптастыруда маңызы зор;


Эксперимент барысында кейбір берілген ұсыныстар, арнайы курс, практикадағы ұсыныстар студенттердің биоалуантүрліліктің экологиялық күйі жайында білім қалыптастыруды жетілдіре түсетіндігі дәлелденді

Жасалынған қорытындылар негізінде мынадай ұсыныстар айтуға болады:

- жаңа педагогикалық әдістемелер студенттердің туған өлке табиғаты, оның қазіргі жағдайы туралы білім сапасын арттыруға мүмкіндік береді;

- ұсынылып отырған жаңа әдістемелер барлық педагогикалық мамандықтар бойынша мұғалімдердің педагогикалық шеберлігін жетілдіруді көздейтін оқыту құралдарын жасауға негіз болады;

- алынған зерттеу нәтижелері педагогикалық мамандық студенттерін жоғары оқу орындарында, педагогикалық колледждерде даярлауда ерекше мәнге ие болады;

Зерттеу проблемасы күрделі болғандықтан, оның барлық салаларын қамтып шығу мүмкін емес. Сырдарияның төменгі ағысындағы биоалуантүрліктің экологиялық күйін оқытуда жаңа педагогикалық технологияларды пайдалану сияқты мәселелерді зерттеу келешектің ісі болып табылады.


Диссертация мазмұны мынадай басылымдарда жарияланды:


  1. Биоалуантүрлілікті сақтау жолдары //Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті. Жоғары кәсіптік білім берудің инновациялық дамуы: тәжірибесі, мәселелері және келешегі. Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. -Қызылорда, 2012ж.

  2. Жергілікті жер жағдайына байланысты экологиялық білім мен тәрбие берудің тиімділігі // Болашақ университеті. Ғылымның, техниканың және білім берудің басымдықтары. Халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. -Қызылорда-Киев 2013ж.204-206 бб.



<< предыдущая страница   следующая страница >>