girniy.ru 1 2 ... 4 5


Шығыс Қазақстан облыстық Абай атындағы әмбебап кітапхана

Шығыс Қазақстан облысының Қазіргі заман тарихын құжаттандыру орталығы





Сіздердің жаңалықтарды білуге деген

талаптарыңызды қолдаймыз

және көмектесеміз!


Шығыс Қазақстан облысының

Семей аймағында 2012 жылы

аталып өтілетін және еске алынатын

күндер тізбегі














Семей – 2011 ж.


Алғы сөз:


Шығыс Қазақстан облыстық Абай атындағы әмбебап кітапхана 1999 жылдан бері «Семей аймағында аталып өтілетін және еске алынатын күндер тізбегін» электрондық нұсқада қазақ және орыс тілдерінде дайындап шығарып келеді.

Әдебиеттерді насихаттауда және еліміздегі көрнекті оқиғаларды хабарлауда көрсеткіштің алатын орны ерекше. Мұнда туған өлкеміздің тарихы, экономика және мәдениет саласындағы маңызды оқиғалар туралы, мерейтойлары аталатын белгілі жерлес тұлғаларымыздың өмірі мен шығармашылығы туралы ақпараттар мен әдебиеттер тізімі берілген.

Аталып отырған күндер тізбесі айы бойынша реттеліп, қысқаша анықтамалар мен әдебиеттері берілген даталар жұлдызшамен белгіленген. «Айы мен күні белгісіз даталар» туралы анықтамалар мен әдебиеттері берілген және хронологиялық тәртіппен енгізілді.

Күнтізбе аталып өтілетін есімдердің әріптік көрсеткішімен жабдықталған. Құралды құрастыру жұмысы 2011 жылдың мамырында аяқталды.

Күнтізбені құрастырушылар: З.Т.Мағауина – Шығыс Қазақстан облыстық Абай атындағы әмбебап кітапхананың ақпараттық-библиография бөлімінің меңгерушісі, С.К.Титова - ақпараттық-библиография бөлімінің библиографы, Т.О.Түсімбаева – Қазіргі заман тарихы құжаттама орталығының (ҚЗТҚО) бөлім меңгерушісі.


Күнтізбе мұғалімдерге, кітапханашыларға, өлкетанушыларға, өлкесін танып білгісі келетін оқырмандарға көмекші құрал ретінде арналған.

Күнтізбе туралы ой-пікірлер туындаса, төмендегі мекен-жайға хабарласуға болады:


071400

Абай көшесі, 86

Абай атындағы әмбебап кітапхана,

Ақпараттық-библиографиялық бөлім

Телефон: 56-10-76

E-mail: semeybib@yandex.ru


Семей аймағы бойынша 2012 жылы аталып өтілетін және еске алынатын күндер:


1 қаңтар* Жаңбырбаев Әбілқасым, актер, режиссер, Қазақстанның халық әртісі,

туғанына 85 жыл (1927)

1 наурыз* Ысмайылов Төлеужан, ақын, туғанына 80 жыл (1932-1973)


24 наурыз* Есімжанов Төлеуғали, ақын, туғанына 70 жыл (1942-1978)

26 наурыз* Оспанов Мұратбек, ақын, туғанына 50 жыл (1962)


13 сәуір* Батыс Сібір Географиялық қоғамының Семей бөлімшесінің ашылғанына

110 жыл (1902)


5 мамыр* Әбдірахманов Төкен, жазушы, аудармашы, туғанына 95 жыл

(1917-1990)


15 мамыр* Қазақстан Республикасының президенті Н.Назарбаевтың

Жарлығымен Семей қаласы Курчатовта Ұлттық Ядролық

Орталықтың құрылғанына 20 жыл (1992)

2 маусым Бірінші облыстық жастар фестивалінің өткеніне 55 жыл

(1957)

7 маусым* М.Әуезвтің «Еңлік-Кебек» пьсасының Абай ауылының Ойқұдық

деген жерінде қойылғанына 95 жыл (1917)


13 маусым* Ибраев Мерғали, ақын, туғанына 70 жыл (1942-1997)


16 маусым Черепанов Дмитрий, жазушы, туғанына 105 жыл (1907-1992)

27 шілде* Құлжанова Нәзипа, ағартушы, аудармашы, қоғам қайраткері,

туғанына 125 жыл (1887-1934)


1 қыркүйек Семей мал-дәрігерлік институтының ашылғанына 60 жыл

(1952)

28 қыркүйек* Әуезов Мұхтар, классик жазушы, туғанына 115 жыл (1897-1961)


8 қазан* Байсейітов Рымбек, Республиканың еңбек сіңірген экономисі,

Қазақ КСР-нің Қаржы министрі, туғанына 90 жыл (1922-1991)


9 қазан* Әміренов Тәңірберген, ақын, туғанына 105 жыл (1907-1985)

31 қазан* Семей педагогика институтының ашылғанына 75 жыл (1937)


29 қараша* Тілеужанұлы Зейнолла, жазушы, туғанына 70 жыл (1942)


5 желтоқсан* Лекеров Асқар, жазушы, туғанына 100 жыл (1912-1964)


6 желтоқсан* Баймұратов Нұрлыбек, ақын, туғанына 125 жыл (1887-1969)


15 желтоқсан* Нұршайықов Әзілхан, Қазақстанның халық жазушысы, туғанына 90 жыл (1922-2011)


19 желтоқсан* Шәріпов Әди, жазушы, туғанына 100 жыл (1912-1993)


23 желтоқсан* Алтынбаев Қалихан, айтыскер ақын, туғанына 85 жыл (1927-2002)


Айы, күні белгісіз, аталып өтілетін және еске алынатын күндер:


* Алаш Қозбағаров, қазақтан шыққан тұңғыш гинеколог-акушер, туғанына 95 жыл

(1917-1997)

* Жанғазы Молдағалиев, Кеңес Одағының батыры, туғанына 95 жыл (1917-1943)

* Әсет Найманбаев, ақын, әнші, туғанына 145 жыл (1867-1923)

* Мұқа Әділханұлы, ақын, домбырашы, скрипкашы, әнші туғанына 155 жыл (1857-1927)


*** *** ***

Семей тоқыма фабрикасы, іске қосылғанына 80 жыл (1932)

Бұрынғы Алаш қаласының (Семейдің сол жақ жағалауы) Жаңасемей атанғанына 85 жыл

(1927)

Семей губерниясының 1-әйелдер съезінің өткеніне 85 жыл (1927)

Семей радио-телевидениесі, қазақ радио комитеті негізінде іске қосылғанына 50 жыл (1962)


1 қаңтар Әбілқасым Жаңбырбаев,

туғанына 85 жыл (1927)

Абай ауданының тумасы Әбілқасым Жаңбырбаевтың балалық шағы ашаршылық жылдарына дәл келді. Сол зобалаң жылдары екі туыс үйдегі жеті баладан жалғыз өзі ғана аман қалды. Басқа балалар аштықтан қайтыс болды.


Әкесі баласының өнерге деген бейімділігін байқап, бес жасында гармон сатып әпереді, халық музыкасын үйретеді. Кейіннен қалаға көшіп келгеннен кейін де концерттерге барып жүреді.

1934 жылы қаладағы 16-мектепке барып, жеті жыл оқиды. Хор үйірмесіне қатысып, гармонда, балалайкада ойнайды.

1942 жылы Семей облыстық музыкалы драма театрына қабылданып, құрмет демалысына шыққанға дейін жемісті қызмет етіп, күрделі рольдерді аса шеберлікпен сомдады. Мұнда ол « Жалбырдағы» молданы, Сырым мен Кебекті,«Ақан сері-Ақтоқтыдаы» Науанды, «Қозы Корпеш —Баян сұлудағы» Қарабай, «Комиисар Ғаббасовтағы» Сабыржан, «Шыңғыс хикаясындағы» Рамазан, Ленин т. б. бейнелерді сомдады. Әбекең сахналық өмірінде үлкенді- кішілі 330-дей роль ойнады, соның әр қайсысы бір мектеп болды.

1958- 1973 жылдар аралығында «Қан мен тер», «Жаушы», қырғыз фильмі «Толқын жағада өледі» деген киноларға түсті. Әртістікпен қатар режиссерлық қызметті қатар алып жүрді. С Адамбековтың «Аюбайдың ажалы», А.Шамкеновтың «Адасқан қазы», Б.Мұқаевтың «Қош бол, менің ертегім» т.б. қойылымдарын қойды.

Көп жылғы еңбегі ееленіп «Құрмет белгісі» орденімен және бірнеше медальдармен марапатталды.


Әдебиеттер:


Әбішева С. Мақсат биігі // Семей таңы.-1983.-4 август.

Әбішева С. Ленин ролін ойнаган актерлер // Мәдениет және тұрмыс.-1977.-№11.-6 б.

Жаңбырбаев Ә. // Қазақ ССР: Қысқаша энциклопедия 4-том / Бас ред. Р.Н. Нұргалиев.- Алматы, 1989.-251 б.

Қамбаров Ж. Сахнагер: ( Халық әртісі Ә. Жаңбырбаевтың өмірі жайлы туралы сыр) / Ред. К. Дәуменұлы, Д.Жұмабекқызы. // Семей қаласы, 1997.

Қамбаров Ж. Сан сырлы сахна .-Алматы: Қазақпарат, 2004.-760 б.

Қамбаров Ж. Біздің Әбекең // Семей таңы.-2002.-20 желтоқсан.

Кеңесқызы 3. Өнерлінің өрісі кең: (Әртіс Ә. Жаңбырбаевтың шығармашылығы туралы) // Семей таңы.-1997.- 29 наурыз.

Мұқаметқаликызы А. Театр тарланы // Ертіс өңірі.-2005.-12 мамыр.-29 б.



1 наурыз Төлеужан Ысмайылов,

туғанына 80 жыл (1932-1973)


Қазақ поэзиясының көрнекті өкілдерінің бірі, Қайнар орта мектебінің түлегі - Төлеужан Ысмайылов бұрынғы «Социалистік Қазақстан» совхозының Аққора деген жерінде дүниеге келді. Әкесі Мұхамеджан колхоз басқармасы бола жүріп, 1942 жылы әскерге алынып, майданнан оралған жоқ. Қаршадайынан жетім қалған Төлеужан Шоң деген жерде бастауыш класты бітіріп, кейін Қайнар орта мектебінде оқыды. Төлеужанға ақындық нағашы жұртынан дарыды. Шешесі де домбырашы, әнші болған кісі. Арғы тегі атақты жыршы Жанақтан бастау алатын Төлеужан орта мектепті 15 жасында аяқтаған. Одан КазМУ-дің журналистика бөлімінде оқыды. Сонда оқып жүріп-ақ өлеңдері жарялана бастады.

1951 жылы университетті тамамдаған соң, «Жазушы» баспасында редактор болып, соңынан Қазақстан жазушылар Одағында кеңесші, Павлодар, Қызылжар облыстық газеттерінде, «Лениншіл жас» газетінде жемісті еңбек етті. Төлеужан таланты жөнінде белгілі қаламгер Т.Ахтанов: «Мен көрген ақындардың ішіндегі кесек талант – Төлеужан Ысмайылов еді» дейді. Төлеужан шығармасының кең қанат жаюына көп көмек жасаған жазушы Ә.Нұршайықов болды.

Төлеужан талантты ақын ғана емес, талантты журналист те болды. Оның қаламынан туған көркем очерктер мен мақалаларды жүрт қызыға оқыды. Өкінішке орай, ол әдебиет үшін он шақты жыл ғана еңбек етті. Тіршілігінің соңында ауыр дерт өкпе ауруымен арпалысты.

Ақынның козі тірісінде үш кітабы жарық көрді.: «Әлдекімге бір шапалақ « /1958/, «Есіл» /1959/, «Америка трагедиясы» /1962/ бәрі де отыз жасқа дейін жазылған дүниелер.

Ақынның әдеби мұрасының бір саласы- аударма болды. Үлкен күрделі, еңбек Т.Драйзердің «Американ трагедиясы» романының көркем тілмен аударылуына ерекше көңіл бөлінген. Көптеген орыс ақындарын қазақша шебер сөйлете білген Төлеужанның аудармашы ретіндегі құдіретін көрсететін екі үлкен еңбегі бар: А.С.Пушкиннің «Батыс славян жырлары»; екіншісі- М. Лермонтовтың «Мцыри» поэмасы.


1984 жылы шыққан «Сырымды айтам» деген кітабы бірнеше өлендерден, сатиралар және поэмалардан тұрады.


Әдебиеттер:


Ысмайылов Т. Сырымды айтам: Өлендер мен поэмалар/ Құраст.М.Сәрсекеев.- Алматы: Жазушы, 1984.-160 б.

Ысмайылов Т. Абыралымен арыздасу; Туған жерде тұрмын мен; Кездесу; Үйленем деушілерге кеңес; Ойланатын әңгіме: (Өлендер) // Семей таңы.-1992.-27 маусым.

Ысмайылов Т. Алғашқы махаббат туралы баллада.- Семей таңы, 1972.-14 ноябрь.

Ысмайылов Т. Жылқышы: (поэма) // Семей таңы.-1977.-8, 11 январь.

*** *** ***

Ахметбекова А. Жай оғындай жарқ еткен: (Ақын туралы толғаныс) // Семей таңы.- 1992.- 11 шілде.

Ибрагимов Т. Ақын сыры: (Ақынның «Сырымды айтам» атты кітабы туралы ) // Семей таны.-1985.-2 февраль.

Қасым А. Ақын тағдыры туралы ақиқат айтылды ма? // Дидар.-2010.-19 қаңтар.-5 б.

Мауқаев Б. Көңілі ақ, жүрегі таза еді: (Ақын өмірі туралы) // Семей таңы.- 1991.- 4 қыркүйек.

Қошқарбеков Д. Абыралыдан шыққан ақын-жазушылар: (Т. Ысмайылов туралы бар) // Абыралы асулары: Тарихи очерк.- Алматы: Санат, 1995.-76-79 б.

Сәрсекеев М. Өлең деп соққан пәк жүрек: (Ақынның туғанына 60 жыл толуына орай) // Семей таңы.-1992.- 2 шілде.

Сәрсенбекова Д. «Мен қалай Аққорамды қия аламын» // Семей таңы.-2003.-17 қаңтар.-4 б.

Смағұл Ғ.Мәңгілік жас рухым- өлендерім: (Ақынның 60 жылдық мерейтойына орай) // Семей таңы.-1992.-1 мамыр.

Туғанбай Қ. Ақын трагедиясы: (Естелік) // Семей таңы.-1992.-2 шілде.

Шығыр Қ. Біздің өлең- періште ойдың перзенті: (Ысмайылов-ақын) // Жас алаш.-2000.-9 қыркүйек.


22 наурыз Төлеужан Есімжанов,

туғанына 70 жыл (1942-1977)

Ақынның туған жері Шұбартау ауданындағы Алғабас совхозы. Семей қаласындағы мектеп-интернатты бітірген соң Алматыдағы С.М.Киров атындағы Қазақтың Мемлекеттік университетінің филология факультетіне сырттай түсіп ауылына оралады. Онда озі оқыған мектепте бастауыш кластарға сабақ береді. Аудандық комсомол комитетіне қызмет етеді. Ақын мектеп қабырғасында жүргеннен-ақ облыстық, республикалық баспасөз беттерінде көлемді мақалалары жарияланып тұрды.


Әдебиеттің әр алуан жанрында қалам тербеген жазушы Төлеуғали Есімжановтың алуан түрлі шығармашылық қырларын танимыз.

Ақын ретінде ол «Тынысым менің - туған жер» атты үлкен мұра қалдырды. Журналист Есімжановтың тағы бір қыры көкейтесті проблемаларға батыл үн қосқан ойлы очерктерінен танылады. Бүл жанрдағы еңбектері Шұбартау аудандық «Жаңа өмір» газетінде, республикалық «Ара» журналында қызмет істеген жылдары үзбей жарияланып тұрды.

Өзге ұлттың тілін өз тілінде сөйлеткен шебер аудармашы. Оның өлеңдерінде өз замандастарының ортақ ойын, сырлы сезімін жеткізуге құштарлық аңғарылады. «Сыр», «Далада тудым«, «Бүл кең дала» т.б. өлендерінде көптің көңіліндегі туған жерге деген сағыныш пернелерін дөп басады.

Ақынның тағы бір қыры сатиралық еңбектерінен де көрінеді. Тілге ұста, өткір ақын шағын-шағын сықақтардың тұтастығына да үлкен көңіл бөледі.

«Мамыр айы — махаббат айы» жинағының прозалық шығармалары Т.Есімжановтың жазушылық қарымының айғағы. Кітапқа әр жылдары енген жарық көрген повестері мен әңгімелері енген. Жинақ ауыл өміріне арналған прозалық туындылардан тұрады.


Әдебиеттер:


Есімжанов Т. Аяулым: Өлеңдер, әңгімелер.- Алматы: Жазушы, 1975.-87 б.

Есімжанов Т. Белгісіз солдат туралы жыр // Жаңа өмір.-1975.-14 январь.

Есімжанов Т. Қарагер: (Хикая) // Жаңа өмір.-1973.-24 ноябрь.

Есімжанов Т. Мамыр айы - махаббат айы: Повестер мен әңгімелер. —Алматы: Жазушы, 1989.-320 б.

Есімжанов Т. Тынысым менің туған жер: (Өлең) // Жаңа өмір.-1968.-7 ноябрь

*** *** ***

Әлімжанов Б. Қанаты қатқан қарлығаш: (Т.Есімжановтың «Мамыр айы — махаббат айы« атты кітабы туралы) // Жұлдыз.- 1979.-№ 4.-221-223 б.

Манабаев А. Жас қаламға жақсы тілек: («Аяулым« атты жинағы туралы) // Семей таңы.-1975.-26 март.

Раев Қ. Іңкәр жүрек іздері: ( Т.Есімжановтың шығармашылығы хақында) // Семей таңы.-1990.-17 тамыз.


26 наурыз Мұратбек Оспанов,

туғанына 50 жыл (1962)


Мұратбек Оспанов Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданының Қарауыл селосында туған. 1979 жылы орта мектепті бітірген соң аудандық «Совхоз туы» газетінде әдеби қызметкер болып бір жылдай қызмет етті.

Ең алғашқы өлендері мектеп қабырғасында оқып жүргенде «Шыңғыстау» газетінде жарияланды, студент кезінде жазылған өлендері 1987 жылы шыққан «Аудитория« атты жинаққа енгізілді.

1980 жылы Алматыдағы КазГУ-дің журналистика факультетіне оқуға түседі. Міндетті әскери міндетін өтеп қайтқан соң, оқуын жалғастырып 1987 жылы бітіріп шығады.

1980-90 жылдары «Жас алаш» республикалық газетінде Семей, Өскемен, Павлодар облыстарының меншікті тілшісі ретінде сол кездегі өзекті мәселелерде қалам тартқан ұтқыр журналист ретінде танылды. 1980-89 жылдары «Семей таңы» газетінде қызмет етті.

М.Оспанов мерзімді басылымдарда жиі жарияланып, өзі тұстас поэзияның жас жүйріктерімен жарысқа түсіп, қырланып та, шындалып та қалған ақын. Топтама жырлары жас ақындардың ұжымдық жинағына енді. Ақын өлендері халық көмейіндегі айтылмақ ойды дөп басады. «Сандықтас» атты өлең жинағында:

«Қалдырса деп бір мүра үрпағыма,

Қамшы бастым талаптың тұлпарына.

Бар сырымды ішіне бүктедім де, «Сандықтас» - деп ат қойдым жинағыма дейді ақын Мұратбек.

1985-87 жылдары республикалық «Жігер» фестивалінің лауреаты болды. Республикалық «Абай» журналының Бас редакторы.

Қазақстан Жазушылар Одағының мүшесі, талантты журналист Мұратбек Оспанов өзінің өткір тіл, алғыр ойымен аудандық «Совхоз туында» тіл ашып, «Семей таңындай» қара шаңырақтан қанаттанып, «Жас алашта» жалындап жана білген қаламгер көркем сөзбен ғана емес, қараөлеңімен де мойындатып, оқырман жүрегінен жол таба білді.


Әдебиеттер:


Оспанов М. Мұнайшы: Поэма // Ертіс өңірі.-2010.-20 қаңтар.-13 б.

Оспанов М. Сандықтас: (Өлендер, балладалар, толғаулар).-Алматы, 1997.-155 б.


Сапышев А. Терт таған: (Ақынның 40 жасқа толуына орай) // Семей таңы.-2002.-26 сәуір.-12 6.

Оспанов М. Көлеңкедегі көшет: Повесть // Жалын.-1992.-17 маусым.

Оспанов М. Көзімнің алды көп емес...// Қазақ әдебиеті.-2004.-17 қыркүйек.-12 б.

*** *** ***

Бәшей К. Жұлдыздардың жарығымен жыр жазған // Ертіс өңірі.-2004.-2 желтоқсан.

Жүрекадыр Жұлдыздай жанған жыр: «Сүмбіле» атты кітабы туралы // Семей таңы.-2004.-19 қараша.-2 б.

Мырзақанүлы М. Жерұйық //Ертіс өңірі.-2005.-9 маусым.-З б.

Тастағанов М. Ақын елдің арадағы //Ертіс өңірі.-2005.-24 қаңтар.-27 б.



следующая страница >>