girniy.ru   1 2 3 ... 7 8
Алдын ала тергеудің аяқталуы дегеніміз – алдын ала тергеу сатысының қорытынды бөлімі (кезеңі). Ол істің мән-жайын толық, жан-жақты және объективті зерттеу бойынша барлық тергеу (іс жүргізу) әрекеттері аяқталып, істің ары қарайғы тағдыры туралы шешім қабылдау қажет болғанда туындайды. ҚІЖК-нің 289-бабының редакциясы бұл талданып отырған кезеңнің басталу және қадағалаушы прокурордың жазбаша нұсқауы бойынша қылмыстық істі тоқтату мүмкіндігінің бар екендігін көрсетеді. Алдын ала тергеудің аяқталуы бірқатар іс жүргізу әрекеттерін қамтиды, оларды іс жүргізу шешімдері тиісінше рәсімделгенге дейін орындау қажет. «Алдын ала тергеудің аяқталуы» термині кейде басқа мазмұнда пайдаланылады:


аттас кезеңде жүзеге асырылатын анықтаушы органның, тергеушінің, прокурордың іс жүргізу қызметі және қылмыстық-іс жүргізу қызметі.

Алдын ала тергеу саты ретінде тіптен отызыншы жылдары бөліктерге (кезеңдерге) бөлінді. Мысалы, В.И.Громов (1930 ж.) тергеу барлық материал аяқталған тергеу бойынша жинақталып қорытылғаңда, Н.В.Крыленко (1935 ж.) - алдын ала тергеудің қорытынды кезеңімен аяқталады деп санаған. С.П.Бекешко (1979 ж.) бұл кезеңнің мазмұнына дәлелдемелерді жинауды тоқтату туралы шешім қабылдау жөніндегі, іс бойынша іс жүргізуді жүйелеу және рәсімдеу, тергеудің аяқталғаны туралы процеске қатысушыларға хабар беру, қылмыстық істің ары қарайгы тағдырын анықтайтын шешім қабылдау жөніндегі және т.б. заңда көзделген іс жүргізу әрекеттерін жатқызады. Б.А.Викторов (1971 ж.) және басқа бірқатар авторлар алдын ала тергеудің өздері бөліп алған алты кезеңінің төртіншісін алдын ала тергеудің аяқталуы деп атады. Бесіншісін олар алдын ала тергеу аяқталатын қорытынды құжатты (айыптау қорытындысы, т.б.) жасау және алтыншысын — прокурордың қылмыстық істі оны ары қарай жіберу мәселесін шешу үшін қарауы деп санады.

А.Я.Дубинскийдің (1984 ж.) пікірінше, бұл аталған кезеңдердің алтыншысы тергеуден тыс жатыр, ал бесінші кезең төртіншіні өзіне сіңіріп алады. Соңдықтан да ол қорытынды кезеңнің мазмұнына қылмыстық іс материалдарын біржола жүйелеу, жинақталған дәлелдемелерді бағалау, процеске қатысушыларды тергеу әрекеттерін жүргізудің аяқталғаны туралы хабардар ету, оларға танысу үшін қылмыстық іс материалдарын ұсыну, түскен өтініштерді шешу, ақтық шешімді қалыптастыру, қорытынды іс жүргізу құжатын рәсімдеу және істі сотқа жіберу жөніндегі әрекеттерді жатқызған. Әдетте, бұл кезеңде, тек, іс жүргізу және ұйымдық-техникалық әрекеттер ғана жүргізіледі. Анықтау органының жедел іздестіру қызметі тек кейбір жағдайларда: жасырынып қалған қылмыскерді және тығып қойған құндылықтарды іздестіргенде, жаңа қылмыстардың алдын алғанда және алдын ала тергеу сатыларының қалыпты аяқталуына кедергі келтіру ниетін тыюда қажет болуы мүмкін.


Кейбір іс жүргізушілер бұл кезеңнің басталуын жүргізілген тергеудің жан-жақтылығын, толықтырған және әділдігін тексеру және қылмыстық процеске қатысушылардың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ету кезеңіне жатқызады. Бірақ, олардың іс жүргізу процесін жүзеге асыру, не жан-жақтылық, толықтық және әділдік, сондай-ақ қылмыстық процеске қатысушылардың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ету жайын сөз қылғанда нені діттегені түсініксіз. Қажетті тергеу әрекеттерін жүргізудің аяқталуын және мәжбүрлеу шараларының қолданылуын басталу деп алумен келісуге болады, бірақ сол әрекеттер жиынтығын емес. Соңғылар тергеудің бастапқы кезеңдерінің мазмұнына толықтай кіреді.

Қылмыстық істі қысқартқанда, кейбір ғалымдардың пікірінше, бұл кезеңге мыналарды да жатқызуға болады:

- прокурорды және заңда көрсетілген мүдделі адамдарды істің қысқарғаны туралы хабардар етуін;

- қылмыстық істі қысқарту туралы шешімге шағымды прокурордың қарауын және ол бойынша шешім қабылдауын (ҚІЖК-нің 218,-219-баптары);

- прокурордың қылмыстық істі қысқартудың зағдылығын және дәлелділігін тексеруін;

- прокурордың қылмыстық істі кәмелетке толмағандарға тәрбиелік ықпалы бар мәжбүрлеу шараларын қолдану мәселесін шешуі үшін сотқа жіберуін.

Сонымен, ақтық кезең алдын ала тергеуді аяқтайтын материалды жүйелеуден басталады. Практикада жүйелеудің негізгі екі түрі: хронологиялық және тақырыптық түрлері қолданылады. Хронологиялық тәртіпте материалдар тергеуші жинастырған және оған келіп түскен ретімен жинақталады, ал тақырыптық тәртіпте қылмыстық іс материалдары қылмыстар бойынша топтастырылады. Әдетте, көп эпизодты істер тергелгенде сондай болады. Мұнда құжаттар қылмыстардың ауырлығына қарай емес, келіп түскен ретімен тігіледі. Бірнеше эпизодтарға ортақ хаттамалар мен қаулылар, айыпталушылардың, жәбірленушілердің жеке басын сипаттайтын құжаттар, тінту, ұстау құжаттары, т.б. өзінше бөлек, хронологиялық тәртіпте тігіледі.


Іс материалдарын жүйелеу тергеушіге, одан кейін қорғаушыға, айыпталушыға, оның заңды өкіліне, жәбірленушіге, азаматтық жауапкерге, азаматтық талапкерге және олардың өкілдеріне, прокурорға, сотқа, судьяға іс бойынша жинақталған дәлелдемелерді тікелей мұқият талдуға, сондай-ақ алдын ала тергеудің қорытынды актісін жасағанда іс материалдарын жедел пайдалануға мүмкіндік береді. Осы кезеңде тергеуші істің мәнісі бойынша қорытынды жасап, оны негіздейді, оның болашақ тағдыры жайында шешім қабылдайды.

ҚІЖК-нің 24-36-тарауларының мазмұнына сүйене отырып алдын ала тергеуді аяқтаудың кемінде үш түрін бөліп алуға болады:

- айыптау қорытындысын жасау:

- қылмыстық істі қысқарту туралы қаулы шығару;

- медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдану туралы мәселені қарауы үшін істі сотқа жолдау туралы қаулы шығару.

Өткен параграфта келтірілген ережеге сүйеніп автор тергеудің аяқталуының тағы да бір түрі - қылмыстардың мән-жайы туралы хаттама ресімдеу жайында айта алады. Іс жүргізушілер алдын ала тергеу міндетті болып табылатын істер бойынша анықтауды, көбіне алдын ала тергеудің нысаны деп атайды. Қылмыстық іс жүргізу қызметінің бұл түрінде де ақтық кезең бар, ол қылмыстық іс материалдарын тергеу орнына жіберу туралы мәселе шешілетін уақыт аралығы (ҚІЖК-нің 36-тарауы). Материалдарды әкімшілік жазалау шараларын қолдану үшін сотқа жібере отырып істі қысқарту туралы шешім қылмыстық істі қысқартудан бөлек айтылады. Қазіргі кезде қылмыстық істі қысқартудың бұл түрін заң шығарушы алып тастады. Ондай ҚІЖК-нің 37-бабында қарастырылған кезде де ол алдын ала тергеуді аяқтаудың өзінше бір түрі болған емес. Мысалы, Орал қаласы мен облыс бойынша статистика мынаны көрсетті: бір жылда ІІМ тергеушілері сотқа айыптау қорытындысымен 7171 іс жіберген, бұл олардың аяқтаған барлық алдын ала тергеулерінің 76,5%-і. 2141 іс қысқарған (аяқталған істердің жалпы санының 22,8%-і). Жыл бойы медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдану туралы мәселені қарауы үшін істі сотқа жіберу жөнінде бар болғаны 60 (0,7%) қаулы шығарылған. Статистикаға жүгінсек — жүргізілуі аяқталған қылмыстық істер санының жыл сайын өсіп отырғандығын және де айыптау қорытындысымен сотқа жіберілген істердің көбейгендігін көреміз.


Тергеудің аяқталу кезеңі барлық мемлекеттерде бірдей біздегідей емес. Бірқатар мемлекеттерде сотқа дейінгі тергеуді аяқтау туралы шешімді прокурор шығарады, ал алдын ала тергеу жүргізген орган тек қандай да бір шешімді ұсына алады. Мысалы, Чехияның ҚІЖК-не сәйкес, тергеуді аяқтаған тергеуші қорытынды жасайды да, оны іс материалдарымен бірге прокурорға жібереді. Айыптау қорытындысын жасап, істі сотқа жолдайтын (жіберетін) прокурор ғана. Румынияның Қылмыстық іс жүргізу кодексінде тергеу аяқталғаннан кейін тергеу органы істі өзінің қорытындысымен, атқарылған істің мазмұнын көрсететін рефератпен (баяндамамен) қоса прокурорға жібереді. Венгрияда тергеу органы, алдын ала тергеуді аяқтау туралы қаулы шығарғаннан кейін материалды, айыптау актісін шығаруы үшін прокурорға жібереді, ал айыптау актісін прокурор шығарады, өзі сотқа жібереді.

Көптеген еуропа елдерінде қылмыстық іс жүргізу заңнамасы алдын ала тергеуді аяқтаудың психикасы бұзылған адамның іс-әрекеті туралы істі тергеушінің медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдану туралы мәселені шешуі үшін сотқа жіберуі сияқты өзінше бөлек нысанын қарастырмайды. Венгрия ҚІЖК-і, егер жауап алғаннан кейін оның жасаған қылмысының басқа жасаған ауыр қылмысына қарағанда елеусіз екендігі анықталса, ары қарай тергеу жүргізбеу мүмкіндігін ерекше ескертеді.

Сонымен,

1. Алдын ала тергеудің, оның аяқталуы деп аталатын кезеңі қылмыстық іс материалдарын (сотқа кейінгі тексеру материалдарын) біржола жүйелеуден басталады.

2. Тергеудің аяқталуы мына шешімдердің біреуімен тамамдалады:

а) айыптау қорытындысымен;

б) қылмыстық істін қысқаруымен:

в) медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдану туралы мәселені қарауы үшін істі сотқа жіберумен.

Өзінің мазмұны жағынан мұндай хаттама жеке және жария айыптау істері бойынша бірдей емес.


ІІ. АЙЫПТАУ ҚОРЫТЫНДЫСЫН ЖАСАП ТЕРГЕУДІ АЯҚТАУ

2.1. Айыптау қорытындысын ресімдеудің негіздері



Айыптау қорытындысын жасап тергеуші іс бойынша өз қызметін аяқтауға құқылы, егер:

- дәлелденуге жататын барлық мән-жайлар анықталса;

- айыпталушының кінәсі дәлелдемелермен расталса;

- оның қылмыстық жауаптылығын жоққа шығаратын (қылмыстық істі қысқартуға негіз болатын) мән-жайлар болмаса.

Айыптау қорытындысын жасау алдында тергеуші бірқатар іс жүргізу әрекеттерін орындауы тиіс. Енді соларға тоқталайық.

ҚІЖК-нің 274-бабында былай делінген: «Алдын ала тергеуді аяқталған, ал жинақталған дәлелдемелерді айыптау қорытындысын жасау үшін жеткілікті деп танып, тергеуші ол жайында жәбірленушіні және оның өкілін, азаматтық талапкерді, азаматтық жауапкерді немесе олардың өкілдерін хабардар етуге және, сонымен қатар оларға іс материалдарымен танысуға құқылы екендігін түсіндіруге міндетті». Мұндай хабар беру ауызша да, жазбаша да болады. Бұл жағдай істе жазбаша ресімделген хабарлама қағаздың, телефонограмманың немесе жәбірленушінің, азаматтық талапкердің, азаматтық жауапкердің немесе олардың өкілдерінің құқықтары ауызша түсіндірілгендігі туралы анықтаманың көшірмесін тіркеу арқылы көрініс табады. Практикада бұл адамдардың іс материалдарымен танысқысы келетін-келмейтіндігі ертерек анықталады. Бұл оларды азаматтық талапкер, жәбірленуші, т.б. ретінде таныған кезде болады. Олар өздерінің іс материалдарымен танысқысы келетін-келмейтіндігін тиісті қаулыда жазады. Хабар беруден өздері тікелей бас тартқанымен тергеуші оларға тергеудің аяқталғандығы туралы хабарлауға міндетті.

Көрсетілген адамдар тарапынан іс материалдарымен таныстыру жөнінде жазбаша немесе ауызша өтініш болса тергеуші жәбірленушіні, оның өкілін және азаматтық талапкерді немесе оның өкілін іс материалдарымен, ал азаматтық жауапкерді немесе оның өкілін қойылған талапқа қатысты іс материалдарымен таныстырады.

Жәбірленушіге және оның өкіліне, азаматтық талапкерге, азаматтық жауапкерге немесе оның өкіліне іс материалдары, олар өз құқықтарын пайдаланғысы келетін жағдайларда ғана беріледі. Егер осы адамдар, мүмкіндігі бола тұрып, белгіленген уақытта іс материалдарымен танысуға келмесе, өз құқығын пайдаланғысы келетіні жайында тергеушіге ертесіне айтпаса, мұндай жағдай іс бойынша ары қарай іс жүргізуге кедергі бола алмайды.


Жәбірленушіге қылмыстық іс материалдарымен танысу мүмкіндігі берілмегендіктен қылмыстық істі қосымша тергеуге қайтару фактісі практикада болған. Бұл жағдайда зәбір көрген адам жебірленуші деп танылмауы мүмкін. Мысалы, Шет ауданының соты ҚК-тің 234-бабының 2-бөлігі бойынша айыпталушы кәмелетке толмаған П. мен Ш. істерін қосымша тергеуге қайтарған. Кәнігі бұзақылық әрекеттен зардап шеккен В. мен М. тергеу барысында жәбірленушілер деп танылмағандықтан сот істі қайтарған. Ал, КСРО Жоғарғы Соты, кезінде, мұндай қателіктер үшін істі қосымша тергеуге соттардың қайтармауын құптаған. КСРО Жоғарғы Сотының Пленумы, өзінің 1985 жылғы 1 қарашадағы «Соттардың қылмыстық сот ісіне жәбірленушінің қатысуын реттейтін заңнаманы қолдану практикасы туралы» №16 қаулысында былай деп көрсетті: егер сот талқылауың тағайындағанда тергеу органдарының қылмыстан моральдық дене тұлғалық немесе материалдық зиян көрген адамды жәбірленуші деп танымағандығы анықталса, сот (судья) өзінің қаулысымен (ұйғарымымен) ондай адамды жәбірленуші деп тануға, ол жайында оны хабардар етуге, құқығын түсіндіруге және сот талқылауы тағайындағаннан кейін оның барлық іс материалдарымен танысу мүмкіндігін қамтамасыз етуге міндетті.

Тергеу анықтау формасында ғана жүргізілсе жәбірленушіге, азаматтық талапкерге, азаматтық жауапкерге және олардың өкілдеріне тек анықтаудың аяқталғандығы және істің прокурорға жіберілгендігі хабарланады, оларға іс материалдары танысуға берілмейді. Ереже осындай. Ол ҚІЖК-нің 288 бабында бекімін тапқан. Бірақ, заң шығарушы пайдаланған бұл формулировка анықтау жүргізген адамға, кейбір жәбірленушілерге, азаматтық талапкерлерге, т.б. жеңілдік беріп, олардың іс материалдарымен толықтай немесе ішінара танысуына мүмкіндік тудырады, тек тергеу жұмысына кедергі тудырмаса болғаны. Еске сақтайтын бір жағдай — іс материалдарымен бұлай танысу ҚІЖК-де көзделмеген, сондықтан ол қылмыстық іс жүргізу қызметі болып табылмайды. Болгария, Чехия және Славакия ҚІЖК-терінде жәбірленушінің, азаматтық талапкердің және азаматтық жауапкердің іс материалдарымен танысу құқығы анықтау аяқталғаннан кейін де сақталады.


Жәбірленушінің, азаматтық талапкердің және азаматтық жауапкердің танысу кезектілігі заңда белгіленбеген. Қылмыстық процестің бірнеше қатысушысын қылмыстық істің мазмұнымен бір уақытта таныстыру немесе қандай кезек белгілеу құқығы тергеушіге берілген. Іс материалдарымен танысудың барысы мен нәтижедері хаттамаға түсіріледі. Алдын ала тергеу органы бұл жайында берілген өтініштерді шешеді.

ҚІЖК-нің 274-бабының талаптарын орындап тергеуші айыпталушыға алдын ала тергеудің аяқталғанын және істің барлық материалдарымен оның өзінің немесе қорғаушы көмегімен танысуға кұқылы екендігін, сондай-ақ алдын ала тергеуді толықтыру туралы өтініш бере алатындығын хабарлайды. Алдын ала тергеуді аяқтар алдында тергеуші айыпталушының қорғаушыны керек ететін-етпейтіндігін анықтайды. Әдетте, бұл факт адамды айыпталушы ретінде тарту туралы қаулыда, оны айыпталушының өз қолымен жазуы арқылы көрініс табады. Сонымен қатар, қорғаушыдан бас тарту айыпталушының бөлек арызында және оның іс материалдарымен танысу хаттамасында көрсетілуі тиіс.

Егер айыпталушы қорғаушыдан бас тартса, онда қылмыстық істің барлық материалдары оған танысу үшін беріледі. Айыпталушы істің жүргізілумен танысуға қатысуы үшін қорғаушы шақыру туралы өтініш білдірсе, сондай-ақ қорғаушы іске қатысқан болса, тергеуші барлық іс материалдарын айыптапушы мен оның қорғаушысына береді. Бұл субъектілердің біреуінің өтініші болғанда ғана олар іс материалдарымен жеке-жеке танысуы мүмкін. Ондай өтініш, әдетте, өз қолымен жазған өтініш (арыз) түрінде іс материалдарында көрініс табады. Бұл ереже анықтаудың және алдын ала тергеудің жүргізілуі аяқталғанда қорғаушының қатысуы міндетті болып табылатын барлық жағдайларға таралады, яғни егер айыпталушы:

а) қылмысты кәмелетке толмаған жаста жасаса;

б) ол мылқау, керең, соқыр немесе өзінің қорғану құқығын дене немесе ақыл-ой кемтарлығы себепті жүзеге асыра алмайтын адам болса;

в) сот ісі жүргізілетін тілді білмесе;


г) жазалау шарасы ретінде өлім жазасы қолданылуы мүмкін қылмысты жасады деп айыпталса;

д) присяжныйлар соты қарауы мүмкін іс материалдарымен танысса.

Айыпталушы мен оның қорғаушысын қылмыстық істің барлық материалдарымен таныстыру қорғаушы келгенше кейінге қалдырылады, бірақ ол мерзім бес тәуліктен аспауға тиіс. Егер айыпталушы таңдап алған қорғаушы көрсетілген мерзімде келе алмаса, тергеуші қылмыстардың көбісі немесе соңғылары жасалған ауданның заң консультациясы арқылы басқа қорғаушы шақыруға шара қолданады.

Тергеуші айыпталушы мен оның қорғаушысына істің барлық матермалдарын тігілген және нөмірленген күйінде ұсынады. Айыпталушы таныспаған материалдарды сотқа кейін жіберуге болмайды. Қосымша тергеу жүргізу үшін қайтарылған іс бойынша тергеу аяқталғаннан кейін айыпталушыға қосымша тергеу материалдары ғана емес, істің барлық парақтары танысуға беріледі. ҚІЖК жобасында бұл ереже біршама өзгерген. ҚІЖК жобасының 313-бабының 4-бөлігіне сәйкес, қосымша тергеу әрекеттері жүргізілгеннен кейін процеске қатысушыларға қосымша материалдармен танысуға мүмкіндік беріледі, ал олардан өтініш болса ғана іс материалдары түгелдей беріледі.

Егер алдын ала тері еу кезінде киноға түсіру немесе үн таспаға жазу қолданылса, олар айыпталушы мен оның қорғаушысына көрсетіледі және тыңдатылады. Іс бойынша бірнеше айыпталушы болса, онда оларға өздері қатысқан қылмыстар бойынша жинақталған материалдар ғана емес, қылмыстық істің барлық материалдары ұсынылады.

Қылмыстық істің материалдарымен таныстыру кезінде облыстық, қалалық соттардың қарауына жататын қылмыстарды жасаған адамдарға тергеуші олардың ісін присяжныйлар сотының қарауы туралы өтініш бере алатын құқығын, сондай-ақ мұндай өтінішті қанағаттандырудың заңдық салдарың, присяжныйлар сотының үкіміне шағым келтірудің және ол шағымды қараудың ерекшелігін түсіндіреді.

Айыпталушының істі присяжныйлар сотының қарауы туралы өтінішін не ондай құқықты пайдаланудан бас тартуын, сондай-ақ бұл мәселеге қатысты айыпталушының басқадай кез келген ұстанымын тергеуші арнайы, осы мақсатта жасаған хаттамада көрсетеді, оған тергеуші мен айыпталушы қол қояды.


Дегенмен, бір іс бойынша қылмыстық жауаптылыққа, көбіне бірнеше адам тартылады. Тергеу аяқталғаннан кейін тергеуші істің присяжныйлар сотында қаралуы туралы өтініш білдіретін-білдірмейтіндігін олардың әрқайсысынан сұрауға міндетті. Олардың әрқайсысының жауабы бөлек хаттамада көрсетіледі. Егер, айыпталушылардың тым болмаса біреуі істің присяжныйлар сотында қаралуына қарсы болса, тергеуші мен прокурор істі бөліп шығару туралы мәселені шешуге тиісті, егер ол істің жан-жақты толық және әділ зерттеліп шешілуіне теріс ықпал етпейтін болса. Істің присяжныйлар сотында қаралуы туралы өтініш білдірмеген айыпталушы басқа айыпталушылардың ондай өтініш білдіргені жайында уақтылы хабардар болуы тиіс. Бұл ретте оған істің присяжныйлар сотында қаралуына қарсылық білдіру құқығы түсіндіріледі.

Қылмыстық істі бөлектеу туралы қаулы шығарылған жағдайда істің барлық материалымен танысу процесі бөлектелген іс бойынша да, ол алынған іс бойынша да қайталануы тиіс. Әрине, мұндай жағдайда айыпталушылар тек «өздерінің» істерімен ғана танысады — істі присяжныйлар сотының қарағанын қалаған айыпталушы негізгі (өзінен екінші іс бөлініп шыққан) қылмыстық іс материалдарымен, ал істің жай сотта қаралуын қалаған айыпталушы бөлінген қылмыстық іс материалдарымен танысады.

Айыпталушы мен оның қорғаушысы қылмыстық іс материалдарымен танысып болған соң тергеуші олардан қосымша алдын ала тергеу жүргізу туралы өтініші бар-жоғын сұрайды.

Қылмыстық іс материалдармен танысқанда айыпталушы одан кез келген мәліметті кез келген көлемде жазып алуға құқылы. Тергеуші оны қаламсаппен және қағазбен жеткілікті мөлшерде қамтамасыз етуге міндетті.

Тергеуі аяқталған қылмыстық істің материалдары қамауда отырған айыпталушыға және оның қорғаушысына қамауда ұстаудың заңда белгіленген ен көп мерзімі еткенге дейін кемінде бір ай қалғанша танысуға ұсынылады. Айыпталушыны және оның қорғаушысын қамауда ұстаудың ең көп мерзімі өткенге дейін материалмен таныстыру мүмкін болмаса, Бас прокурор, облыстық және оған теңестірілген прокурорлар, әскери прокурор қамауда ұстаудың ең көп мерзімі өткенге дейін кемінде 5 тәулік қалғанша бұл мерзімді ұзарту туралы облыстық және оған теңестірілген судья алдында өтініш қозғайды.


Судья өтініш келіп түскен күннен бастап бес күннен кешіктірмей мына қаулылардың біреуін қабылдайды:

1) қамауда ұстау мерзімін айыпталушымен оның қорғаушысының іс материалдарымен танысуы аяқталғанша және прокурордың істі сотқа жіберу кезіне дейін, бірақ алты айдан аспайтын мерзімге ұзарту туралы;

2) прокурордың өтінішін қанағаттандырудан бас тарту туралы және адамды қамаудан босату туралы.

Қамауда ұстау мерзімі айыпталушы мен оның қорғаушысының алдын ала тергеуді толықтыру туралы өтінішін қанағаттандыру қажет болған жағдайда осы тәртіпте ұзартылады.

Қылмыстық іс материалдарымен танысуы үшін айыпталушыға жеткілікті уақыт бөлінуі тиіс. Қылмыстық іс материалдарымен танысу туралы хаттамада ол үшін бір-ақ сағат бөлінгендігі көрсетілгендіктен істі қосымша тергеуге қайтарған факт практикада бар. Алматы облысы Талғар қаласының соты ҚР ҚК-нің 138-бабы бойынша соттаған Б. өзінің іспен асығыс танысқанын, тергеушінің оны қосымша таныстырамын деп, бірақ уәдесінде тұрмағандығын сот мәжілісінде айтқан. Ал хаттамада Б. 313 парақтағы қылмыстық іспен сағат 17-ден 18-ге дейін танысты деп көрсетілген. Алматы облыстық сотының төралқасы үкімді бұзып, қосымша тергеу кезінде Б.-ның айтқанын тексеруді ұсынған.

Бұл ережеге қарамастан заң шығарушы айыпталушының іс материалдарымен танысу мерзіміне қандай да шектеу қоймайды. Айыпталушы, өз құқығын пайдалана отырып, істің сотта қаралуын мүмкіндігінше созуға әрекет жасаса, тергеуші мұндай қиянатты жоюға тиісті шара қолданады. Ондай шаралар: мұндай әрекетке жол берілмейтіндігін ескеру; іс материалдарын тергеушінің өзінің оқып беруі болуы мүмкін. Егер бұлардан да нәтиже болмаса тергеуші өзінің прокурор бекіткен дәлелді қаулысымен, іс материалдарымен танысу үшін жеткілікті белгілі бір мерзімді белгілейді.

Айыпталушы аудандық (қалалық) соттың қарауына жатпайтын іс материалымен танысқан жағдайда тергеуші істі судьялар алқасының қарағанына айыпталушының келісетін-келкпейтіндігін анықтайды. Айыпталушының бұл мәселеге қатысты пікірі хаттамада көрсетіледі.

Айыпталушының қорғаушысының қылмыстық істің барлық материалдарымен танысу кезіндегі құқығы ҚІЖК-нің 70-бабында баяндалған, ол:

1. Қорғаушы — заңда белгіленген тәртіппен сезіктілер мен айыпталушылардың құқықтары мен мүдделерін қорғауды жүзеге асыратын және оларға заң көмегін көрсететін адам.

2.

<< предыдущая страница   следующая страница >>